Noorderhaven, Zutphen

Elke nieuwbouwwijk moet ruimte bieden voor zorg en gemeenschapsvorming.

Nederland vergrijst in rap tempo. Dat stelt ons voor een grote maatschappelijke uitdaging: hoe zorgen we voor passende woonvormen waarin ouderen niet vereenzamen, maar juist verbonden blijven met hun omgeving? Evelien van Veen, architect bij Woonwerk architecten, zet zich al meer dan vijftien jaar in voor passende huisvesting voor ouderen. Haar overtuiging: wonen gaat niet alleen over stenen en vierkante meters, maar juist ook over ontmoeting, zorg en verbinding. “Niemand wil eigenlijk in een bejaardentehuis eindigen. Je hebt liever dat je in een omgeving zit waar je samen dingen organiseert, met ruimte voor zorg op afroep én sociale contacten.”

Een thuis in Noorderhaven

In Zutphen kreeg deze visie vorm in het Ubuntuplein, onderdeel van de wijk Noorderhaven. Samen met Heijmans, de gemeente Zutphen en de toekomstige bewoners werd vanaf de start gebouwd aan een uniek concept. In klankbordgroepen en schetssessies deelden bewoners hun wensen. Het resultaat: woningen die privacy bieden, maar met een sterke nadruk op gemeenschappelijkheid. Zo werden de gezamenlijke ruimten boven de bergingen in de tuin casco opgeleverd en door de bewoners zelf verbouwd en ingericht. Ook de tuin kreeg samen vorm, begeleid door een actieve tuincommissie en ontworpen door Atelier Loos en van Vliet.

Samenwerking en lef

Oorspronkelijk lag er een plan voor een traditioneel woongebouw met standaardappartementen, maar de gemeente en het stedenbouwkundige bureau KCAP en de beheerder eigenaar Habion, koos ervoor dit los te laten en ruimte te geven aan een vernieuwend concept waarin zorg, gemeenschappelijkheid en bewonersinitiatieven centraal staan. Daarmee namen alle partijen bewust risico’s: het was onzeker hoe bewoners de casco opgeleverde ontmoetingsruimte gingen inrichten, of de gezamenlijke tuin daadwerkelijk ging functioneren en of voorzieningen in de plint voldoende draagvlak zouden vinden. Juist door dat vertrouwen te geven en samen te durven experimenteren, is er een plek ontstaan die echt vernieuwend is. Evelien roemt het lef van deze keuze: “Ik vind dat elke nieuwbouwwijk ruimte moet bieden voor zorg en gemeenschapsvorming. Dat zou in bestemmingsplannen al vastgelegd moeten worden.”

Waarde voor de wijk

Het Ubuntuplein is méér dan een wooncomplex. In de plint zijn voorzieningen gekomen die ook de buurt ten goede komen, zoals een fysiotherapeut, een koffiebar en een kapperszaak. De gemeenschappelijke ruimte wordt gebruikt voor activiteiten als yoga en bijeenkomsten, en gezamenlijk eten en koken, en ateliers Zo ontstaat verbinding met de omliggende wijk en is er reuring in en rond het gebouw.

Projecten als het Ubuntuplein zijn volgens Evelien waardevolle pilots. Ze laten zien hoe een mix van wonen, zorg en gemeenschappelijkheid bijdraagt aan lagere zorgkosten en een hogere kwaliteit van leven. “Eigenlijk zou je moeten monitoren wat dit oplevert in welzijn en besparingen in de zorg. Dan wordt de businesscase voor dit soort projecten nog sterker.”