Participatie en buurtidentiteit in de praktijk

Een van de grootste vernieuwingsopgaven in Amsterdam

In de Lodewijk Van Deysselbuurt, een wederopbouwwijk in Amsterdam Nieuw-West, vindt één van de grootste binnenstedelijke vernieuwingsopgaven van Nederland plaats. Woningcorporatie Rochdale renoveert en verduurzaamt circa 700 woningen en voegt er circa 1.050 nieuwe woningen aan toe. Heijmans ontwikkelt en realiseert daarvan 400 sociale- en middeldure huurwoningen en 184 koopwoningen. De twee partijen willen ervoor zorgen dat bewoners zich gehoord en gezien voelen via een mix van informeren, participeren en vooral: ontmoeten. Want hoe beter je elkaar kent, hoe meer je elkaars dromen en zorgen begrijpt.

Inloopbijeenkomsten voor specifieke doelgroepen

Een andere activiteit die de planmakers samen organiseren zijn doelgroep-specifieke inloopbijeenkomsten. Jeroen van Otterloo, gebiedsontwikkelaar bij Heijmans: “We bespreken met ondernemers bijvoorbeeld hoe zij in de buurt kunnen blijven, en met ouderen hoe hun woning eruit zou moeten zien.” Maar de persoonlijke wensen kunnen vaak niet één op één gerealiseerd worden. “We proberen uit die gesprekken juist de trends te achterhalen”, vult Marius aan. “Uit verschillende gesprekken kwam bijvoorbeeld naar voren dat er behoefte is aan veilige ontmoetingsplekken, zoals besloten speelterreintjes voor kinderen. We onderzoeken nu hoe we in de aanleg daarvan een balans kunnen vinden tussen veiligheid en ontmoeting.”

Zorgen van bewoners serieus nemen

Naast wensen en voorkeuren leven er ook reële zorgen onder bewoners. De herontwikkeling betekent namelijk dat veel bewoners tijdelijk of permanent moeten verhuizen. “Bewoners krijgen een urgentieverklaring om een andere woning te vinden en kunnen gebruik maken van een terugkeerregeling”, vertelt Marius daarover. Dat vraagt om goede communicatie en helderheid richting de buurt.” In Buurtpunt Van Deyssel kunnen bewoners dagelijks terecht met vragen. En om iedereen tijdig te informeren, ook diegenen die niet digitaal vaardig zijn, is er de Van Deysselkrant, waarmee het nieuws over de herontwikkeling op de deurmat valt.

“Een ander voorbeeld van extra zorg die hier geboden, wordt zijn de Verhuismaatjes van Stichting Vooruit,” licht Jeroen toe. “Een initiatief waarbij studenten ouderen helpen met praktische zaken rondom een verhuizing, zoals het uitzoeken van spullen en administratie. Dat biedt praktische ondersteuning, maar ook persoonlijke aandacht.”

De buurt aantrekkelijk maken voor nieuwe bewoners

De buurtvernieuwing richt zich niet alleen op de huidige, maar ook op nieuwe bewoners die zich thuis moeten voelen in de Van Deysselbuurt. De koopwoningen zullen ook een nieuwe doelgroep aantrekken en volgen bewust pas later in de fasering van de herontwikkeling. Heijmans en Rochdale verwachten dat de buurtimpuls die de eerdere fase met zich meebrengt een aantrekkingskracht zal hebben op nieuwe bewoners. “De opvallende nieuwe woontoren staat er dan al, net als het nieuwe schoolgebouw”, licht Marius toe. “In feite is dat ook een vorm van placemaking waarmee we nieuwe bewonersgroepen en ondernemers aantrekken en tegelijkertijd aansluit op de wensen en behoefte van de huidige bewoners.”

Samenwerking met het Scheepvaartmuseum

Maar er wordt meer gedaan om de buurt aantrekkelijker te maken voor huidige en toekomstige bewoners. Zo werd in 2024 een muurschildering onthuld bij de entree van de wijk, met een afbeelding geïnspireerd op de collectie van het Scheepvaartmuseum. Het initiatief maakt deel uit van het kunstproject Museum Murals en is tot stand gekomen door een samenwerking tussen  het Scheepvaartmuseum en Rochdale. Veel buurtbewoners woonden de feestelijke onthulling bij. Kinderen konden er zelf aan de slag gaan op een schildersdoek en deelnemen aan een excursie: met de bus naar het Scheepvaartmuseum in het centrum.

Cascoland als initiatiefnemer en smaakmaker

Naast nieuwe partnerschappen en projecten krijgt de identiteit van de Van Deysselbuurt vooral verder vorm vanuit bestaande initiatieven. “Placemaking wordt vaak ingezet als middel om een nieuwe doelgroep aan te trekken,” vertelt Jeroen. “Maar in de Van Deysselbuurt gaat het juist om het versterken van de buurtidentiteit via bestaande initiatieven. Wij faciliteren met inhoudelijke afstemming, financiële ondersteuning en het beschikbaar stellen van ruimtes – om-niet of voor een beperkte vergoeding.” Hét voorbeeld van zo’n smaakmaker is Cascoland, een collectief dat samen met bewoners en creatieve makers duurzame en sociale initiatieven ontplooit binnen de buurt. In een bestaand gebouw wonen oprichters Fiona en Roel, omringd door kassen, te midden van een broodbakoven en een fruitboomgaard. Ze zorgen er samen met hun team voor dat de buurt opbloeit: op hun initiatief is er een pluktuin geplant en wordt nieuw groen aangelegd en onderhouden.

MaakZaken in de Lodewijk van Deysselstraat

Cascoland staat ook aan de basis van de winkeltjes met gele belettering die de zuidkant van de Lodewijk van Deysselstraat opfleuren. Er is een Eendagszaak, waar steeds wisselende ondernemers hun diensten of producten aanbieden; de Buurtkeuken waar chef René elke dag soep kookt; en de Zaak van Smaak, waar Fatima-Zohra samenwerkt met buurtkoks en kruidenthee verkoopt. Wie de winkels binnenloopt, krijgt ongetwijfeld een kop koffie of thee aangeboden – en een goed gesprek. De gastvrijheid laat zien hoe hecht de gemeenschap is in de Van Deysselbuurt en wat voor potentie er is voor de toekomst. “Gelukkig zijn de meeste mensen enthousiast over de ontwikkelingen”, vertelt Jeroen. De vraag die men het vaakst stelt is: wanneer gaan jullie beginnen?”