Renovatie Amsterdam UMC

Samenwerken onder hoge druk

Het project begon in 2019 met de grootschalige renovatie van drie beddentorens, verspreid over 18 verdiepingen. Een van de grootste uitdagingen? Het ziekenhuis bleef tijdens de werkzaamheden volledig operationeel. Jacob Elzerman, toetsingscoördinator bouwkunde namens Amsterdam UMC, was vanaf het begin nauw betrokken. “We zaten in het hart van het ziekenhuis, soms letterlijk twee meter van een IC-patiënt. De grootste prestatie is dat we zorg en bouw vrijwel volledig hebben kunnen scheiden. Met minimale overlast.”

Bouwen aan vertrouwen

De samenwerking kende een stroeve start. De gekozen contractvorm (UAV-GC) bood veel vrijheid aan de aannemer, terwijl het ziekenhuis juist specifieke eisen had. Het contractmodel paste volgens Jacob eigenlijk niet bij een ziekenhuisomgeving in gebruik: “Dit model is geweldig als je een ziekenhuis in een weiland bouwt. Maar in een bestaand ziekenhuis werkt het niet. Wij wisten heel goed wat we nodig hadden, maar mochten dat niet expliciet vragen. Dat leidde tot frustratie aan beide kanten. Tot we met hulp van een externe begeleider leerden om weer naar elkaar te luisteren. We leerden weer ‘op de bal te spelen, niet op de man’. Daarna ontstond er ruimte voor echte samenwerking.”

Ook Gert de Vries, directievoerder installaties bij het Amsterdam UMC, herinnert zich dat omslagmoment: “We zijn letterlijk gaan hardlopen met elkaar. Elke woensdagmiddag, 5 kilometer. Zo ontstond er een heel andere sfeer. Je ziet dan: als het klikt in het kernteam, werkt dat door op de hele werkvloer.”

20211005_heijmans_k__5712_martinekrekelaar — Renoveren terwijl de zorg doorgaat.

Renoveren... én de zorg gaat door

Een van de grootste uitdagingen was om de renovatie door te laten gaan zonder dat dit invloed had op het primaire zorgproces. De verbouwing moest plaatsvinden terwijl het ziekenhuis 24/7 in gebruik bleef. In het ziekenhuis komen dagelijks 10.000 tot 15.000 gebruikers. Er worden 50 tot 80 pallets bouwmaterialen per dag af- en aangevoerd. En ondertussen moet de overlast tot het minimum beperkt worden.

Johan van der Velden, senior projectmanager bij Heijmans, vertelt waarom de renovatie zo’n grote uitdaging is: “Alles komt heel precies. Het vraagt veel aanpassingsvermogen van Heijmans, maar ook van het ziekenhuis. Samenwerken, heldere communicatie en oplossingsgericht denken is cruciaal.”

Scheiding tussen zorg- en bouwbewegingen

Een van de creatieve oplossingen is de scheiding tussen zorg- en bouwbewegingen. Door middel van een route over het dak, zijn de bouwmaterialen vervoerd. “Dat vergt een strakke logistieke planning, maar verminderd de overlast enorm”, zegt Johan. "Patiënten en medewerkers komen zo niet in contact met al het bouwtransport.” Gert vult aan: “Er is nauwelijks iets via binnenwegen gegaan. Dat is in zo’n complex ziekenhuis echt uniek.”

Daarnaast zijn innovatieve technieken toegepast om overlast te minimaliseren. Zo werd er gesloopt met diamantfrezen in plaats van hamers, en geboord met robotarmen om geluidsbelasting te beperken. “Als een kind overlijdt op de IC, en de familie neemt afscheid – dan leg je alles stil,” zegt Jacob. “Dat hoefden we niet eens te vragen. Heijmans begreep dat. Die gevoeligheid zat vanaf het begin in hun DNA.”

Bouwen... én comfort

Tijdens de renovatie werd de gevel van een verdieping verwijderd, waardoor patiënten op een hoger gelegen verdieping het koud kregen. Dit is snel opgelost door folie te plaatsen en extra kachels te installeren. Ook werden innovatieve slooptechnieken gebruikt om geluidsoverlast te beperken en kregen patiënten koptelefoons als er toch geluidshinder was.

Als een kind overlijdt op de IC, en de familie neemt afscheid – dan leg je alles stil. Dat hoefden we niet eens te vragen. Heijmans begreep dat. Die gevoeligheid zat vanaf het begin in hun DNA.

Jacob Elzerman, Amsterdam UMC

Privacy

Naast het technische aspect van de renovatie, wordt ook rekening gehouden met de veranderende visie op zorg. Waar vroeger vier tot zes patiënten op één kamer lagen, wordt nu meer waarde gehecht aan privacy. Daarom zijn de nieuwe kamers in Amsterdam UMC ontworpen voor één of twee personen, wat zorgt voor een betere nachtrust en minder stress voor patiënten.

Johan vertelt: “Een bijzonder onderdeel van de renovatie was de vernieuwing van de NICU (neonatale intensive care unit), waar vroeggeboren baby's worden verzorgd. In de oude situatie lagen er acht baby’s op één kamer, waardoor ouders constant geconfronteerd werden met stressvolle situaties van andere kinderen. In de vernieuwde NICU hebben alle baby’s nu hun eigen privékamer, wat zorgt voor meer rust en privacy.”

Na de verbouwing nodigde het afdelingshoofd alle bouwers uit om een kijkje te komen nemen op de nieuwe afdeling om te zien waar zij al die jaren aan gewerkt hadden. “Dat raakte ons,” zegt Jacob. “Het zorgde voor meer begrip aan beide kanten. Ineens zag je: daarvoor doen we het.”

Bouwen met maximale veiligheid

De renovatie van de buitengevels vormde een ander uitdagend aspect van het project. “We hadden alles klaar: steigers, vergunningen, plannen. En toen zei Johan: ‘We trekken de stekker eruit, dit werkt niet. We moeten het anders benaderen’ Ze begonnen opnieuw – mét succes. Dat getuigt van lef en vakmanschap,” aldus Jacob. De oplossing? Voor het gevelwerk werd geëxperimenteerd met luchtkussens uit de evenemententechniek – een innovatieve, maar spannende oplossing.

Onder de gevels bevonden zich openbare ontmoetingspleinen met hierboven glazen koepels die namelijk niet sterk genoeg waren om een traditionele steiger te dragen. Een enorm luchtkussen van 16 meter breed, 30 meter lang en 5 meter hoog, dat op de glazen koepels werd geplaatst als crash-deck.

Dit unieke systeem werd eerst uitvoerig getest op een externe testlocatie door grote objecten, zoals glasplaten en steigermaterieel, op het kussen te laten vallen. Dankzij deze voorzorgsmaatregelen kon het werk veilig doorgaan zonder gevaar voor bezoekers van de supermarkt en koffiebar onder de koepels.

We hebben niet alleen muren gebouwd, maar zorg mogelijk gemaakt.

Jacob Elzerman, Amsterdam UMC

Trots op het resultaat

In het voorjaar van 2025 is de volledige renovatie van de drie beddentorens van Amsterdam UMC succesvol afgerond. Dat de werkzaamheden nauwelijks merkbaar waren voor patiënten en personeel, is misschien wel de grootste prestatie van het project. “Mensen hadden niets meegekregen van de verbouwingswerkzaamheden en waren zelfs verrast dat een verdieping al bijna klaar was,” vertelt Johan. “En juist in een ziekenhuis wil je graag die onzichtbare bouwer zijn.” Jacob beaamt dat: “We kregen in de laatste toren te horen: ‘Is die renovatie al begonnen?’ Dan weet je dat je het goed hebt gedaan.”

Ook Gert kijkt met voldoening terug. “Ik heb nog nooit zo’n compleet en zorgvuldig opgebouwd opleverproces meegemaakt. We hebben van alle disciplines vooraf een commissioningsplan opgesteld, alles getest, gedocumenteerd en helder overgedragen aan de technische beheerders. Dat geeft vertrouwen aan de hele organisatie.”

Amsterdam UMC Beddentorens 02 - Copyright Hanne van der Woude — Copyright Hanne van der Woude | Ontwerp EGM Architecten en Wiegerinck

De vernieuwde afdelingen zijn niet alleen technisch en logistiek vernieuwd, maar zorgen ook voor rust en privacy voor patiënten en werkcomfort voor zorgprofessionals. Jacob verwoordt: “We hebben niet alleen muren gebouwd, maar zorg mogelijk gemaakt.”