Gerben de Jong
Markt & Strategie
De Lauwersmeerdijk voldeed na vijftig jaar niet meer aan de waterveiligheidsnormen. Sinds 2023 werkt Heijmans samen met GMB aan de versterking en verhoging van de dijk in Noord-Nederland. Het project is opgedeeld in drie delen: de Cleveringsluizen, de Havendijk en de Landelijke Dijk. De opdracht van Waterschap Noorderzijlvest was even duidelijk als uitdagend: bouw niet alleen een veilige dijk, bouw de duurzaamste dijk van Nederland.
Biologen, bouwers en bestuurders
De Lauwersmeerdijk ligt op een precair kruispunt: de haven van Lauwersoog, stikstofgevoelig Waddenland, Natura 2000-gebied en een populair recreatiegebied. Een ingewikkelde verstrengeling van wensen, belangen en voorwaarden.
Bij de meeste dijkprojecten schuift de aannemer pas aan tafel nadat het ontwerp klaar is. Bij de Lauwersmeerdijk was dat anders. Vanaf de planfase werkten ecologen, marien biologen, omgevingsmanagers, de provincie, de gemeente, het Groninger Landschap en Heijmans samen aan dezelfde uitdaging. Zo was natuurherstel geen bijzaak in de dijkversterking, maar gelijkwaardig onderdeel van een integrale opgave met waterveiligheid, circulariteit, Natura 2000-doelen en de Kaderrichtlijn Water (KRW) als gezamenlijk vertrekpunt.
Voor opdrachtgevers betekent deze aanpak ook minder kans op verrassingen. Doordat uitvoering en ontwerp vanaf het begin op elkaar zijn afgestemd, worden risico's eerder zichtbaar en aangepakt. Binnen Combinatie Waddenkwartier formeerden Heijmans en de betrokken biologen een mini-bouwteam dat specifiek verantwoordelijk was voor de natuur-koppelprojecten. Zo kreeg iedere discipline zijn eigen snelheid en verantwoordelijkheid.
Elke stap gemeten
Bij de Lauwersmeerdijk wordt bij elke stap in het bouwproces de duurzaamheidswinst berekend via de Milieu Kosten Indicator (MKI). Dat maakt elke keuze meetbaar: welk materiaal levert de laagste milieudruk? Welke bouwmethode is werkelijk circulairder? Welk moment in de keten heeft de grootste impact?
Bij een traditionele aanbesteding zou je nooit zoveel dingen kunnen uitproberen als we hier deden.
Dit continue meten vormt een waardevolle kennisbron. De data die hier wordt verzameld, is direct overdraagbaar naar toekomstige dijkversterkingen binnen het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Heijmans en Waterschap Noorderzijlvest experimenteren hier bewust met oplossingen die schaalbaar zijn, zodat volgende opdrachtgevers niet opnieuw het wiel hoeven uit te vinden.
Digitale aanpak
- MKI-meting bij elke ontwerpstap: duurzaamheid aantoonbaar en overdraagbaar
- Gebiedseigen materiaalstromen in kaart gebracht binnen een straal van 50 km
- Data als kennisbron voor toekomstige HWBP-projecten in Nederland
Bouwen met de oogst van eigen bodem
Het bouwen van de duurzaamste dijk begint met een simpel principe: versterk alleen waar het nodig is en gebruik wat het gebied zelf oplevert. Alle vrijkomende materialen, zoals klei, beton en asfalt, worden volledig hergebruikt. Extra materiaal komt uit een straal van maximaal 50 kilometer. Het asfalt voor het dijkdek bestaat voor 85% uit een circulair WAB-mengsel. En al het materieel rijdt elektrisch of op groene waterstof en dat was goed voor maar liefst 31.000 uur emissieloos bouwen. Maar duurzaamheid stopt niet bij de oplevering. Aan de dijkvoet wordt de biodiversiteit gestimuleerd, krijgen zoet- en zoutwatervissen een eigen doorgang en bloeien er inheemse en bloemrijke mengsels in de bermen.
We versnellen hier natuurinclusief, circulair en emissieloos bouwen.
Resultaat
- 31.000 uur emissieloos gebouwd
- 85% circulair WAB-asfaltmengsel
- 100% hergebruik van vrijgekomen materialen
- 50 km, maximale transportradius voor aanvullende materialen
Een nieuw ecosysteem
Parallel aan de dijkversterking lopen er drie ecologische koppelprojecten die bijdragen aan de wettelijke doelen voor Natura 2000 en de Kaderrichtlijn Water. Zo zijn er kunstriffen zijn aangelegd op de harde overgang tussen dijk en Waddenzee, een zone die van nature weinig houvast biedt voor het leven. Door de gestructureerde oppervlakken van de riffen kunnen organismen zich hechten en nestelen, waardoor in korte tijd een rijk onderwaterhabitat is ontstaan dat de biodiversiteit langs de dijkvoet significant vergroot.
Een jaar na plaatsing was de uitkomst onmiskenbaar: de kunstriffen aan de teen van de Lauwersmeerdijk krioelden van het onderwaterleven, zoals anemonen, krabben, zeesterren, mossels, oesters, palingen, botervisjes en zakpijpen.
De tweede ecologische ingreep betreft de Getijdenduiker in de Marnewaard. Door een doorgang in de dijk aan te leggen, wordt het achterliggende gebied weer verbonden met het getij van de Waddenzee. Dat creëert een uniek getijdengebied van 70 hectare, met een getijverschil van 20 centimeter. Een gebied dat decennialang volledig was afgesloten van de eb- en vloedcyclus, ademt nu weer mee met de zee, met herstel van getijdendynamiek, sedimentatie en mariene biodiversiteit als direct gevolg.
Het derde ecologische project is de kwelderuitbreiding Westpolder, goed voor circa 22 hectare nieuw kwelderareaal. Hier zijn rijshouten dammen aangelegd, een beproefde en zeer effectieve techniek waarbij vlechtwerk van wilgentenen slib en sediment invangen. De kwelder slibt daardoor op een natuurlijke manier op, zonder kunstmatige ingrepen. Het resultaat is een groeiend voorland dat golfslag dempt, de dijk ontlast en leefgebied biedt voor waddenvogels en bodemleven.
Met koppelprojecten doe je samen de juiste dingen voor het kustgebied, voor natuur, recreatie, infrastructuur en de dijk.
De verbindende dijk
Naast de drie ecologische projecten werden er twee koppelprojecten gericht op bereikbaarheid en onderhoud opgepakt. De haven van Lauwersoog kreeg een tweede toegangsweg, waardoor de haven ook bij werkzaamheden of calamiteiten bereikbaar blijft. Dit is een directe verbetering voor de vissers, jachthavenbezoekers en recreanten die er dagelijks gebruik van maken. Tegelijkertijd is er onderhoud uitgevoerd aan de Westelijke Havendam, een ingreep die al langer nodig was en dankzij de dijkversterking nu is meegenomen.
Bewijs dat het kan
De Lauwersmeerdijk laat zien wat er mogelijk is als waterveiligheid, circulariteit en natuurontwikkeling niet als aparte opgaven worden behandeld, maar als een gedeelde verantwoordelijkheid. Niet door concessies te doen aan veiligheid, maar door slimmer samen te werken, met de juiste partners vroeg aan tafel, meetbare doelen in het contract en de bereidheid om te experimenteren met oplossingen die ook de volgende dijkversterking verder helpen. Het resultaat is een dijk die veiliger is en rijker aan natuur én data.
Echt een duurzame dijkversterking
Tijdlijn
2020: Fries deel Lauwersmeerdijk afgerond (Wetterskip Fryslân), innovatieve zetstenen
2020: Start planfase Gronings deel, bouwteam geformeerd
Feb. 2023: Gunning Combinatie Waddenkwartier (Gronings deel)
2023: Kunstriffen geplaatst, na 1 jaar al krioelend van leven
2023–2025: Uitvoering drie dijkdelen + vijf koppelprojecten
1 okt. 2025: Oplevering Gronings deel Lauwersmeerdijk
Neem contact met ons op
