Zo werkt een Basculebrug

Brugdek contra gewicht

De nieuwe basculebrug over rivier de Gouwe tussen Gouda en Waddinxveen is één van de grootste in zijn soort. De brug is 500 meter lang, heeft een doorvaarthoogte van 7 meter en een beweegbaar deel met een afmeting van bijna 30 bij 23 meter. Dat is goed voor 2x2 rijbanen. Het beweegbare deel, ook wel val genoemd, vormt samen met de basculekelder, het contragewicht en het panamawiel de belangrijkste onderdelen van de brug.

20 april 2016

Het woord bascule komt uit het Frans en is de naam voor een weegschaal die bestaat uit een lange stang met in een midden een draaipunt. Aan de uiteinden van de stang hangen twee schaaltjes. Het ene schaaltje is voor het voorwerp dat gewogen moet worden en in het andere schaaltje komen gewichten om te meten hoe zwaar het voorwerp precies is. De basculebrug is de opvolger van de ophaalbrug.

Basculebruggen waarvan het contragewicht boven het wegdek hangt, lijken op ophaalbruggen, in Nederland zijn ze vaak te zien bij kleine overspanningen over kanalen. De basculebrug is technisch gezien ook de opvolger van de ophaalbrug en werd halverwege de 19e eeuw gebouwd om grotere overspanningen, tot wel 50 meter, mogelijk te maken. De eerste grote basculebrug is de Blagoveshchenskybrug in het Russische Sint Petersburg. Deze brug uit 1850 over rivier de Neva, bestaat nog steeds. Voor grotere overspanningen, tot wel negentig meter, kan een dubbele basculebrug worden gebouwd. Een voorbeeld daarvan is de Koninginnebrug in Rotterdam, gelegen naast de beroemde Hefbrug.

Reusachtige weegschaal

In het geval van de basculebrug over de Gouwe bestaat de weegschaal aan de ene kant van het draaipunt uit een beweegbaar brugdek van 360 ton en aan de andere kant uit een contragewicht ofwel ballast van 400 ton. Feitelijk is de basculebrug over de Gouwe een weegschaal van reusachtige afmetingen die honderden tonnen in evenwicht houdt. Bij een basculebrug is het contragewicht weggewerkt in een basculekelder.

Beweegbaar deel-basculebrug-A12-Paralelstructuur.png

Het beweegbare brugdek is 41 meter lang, 20 meter breed en bijna 400 ton zwaar. Ontwerp: ZJA / Movares.

A12-Gouwekruising.jpg

De brug is 500 meter lang, heeft een doorvaarthoogte van 7 meter en een beweegbaar deel met een afmeting van bijna 30 bij 23 meter. Ontwerp: ZJA

Basculekelder en panamawiel

Het beweegbare deel van de basculebrug kan open en dicht dankzij een as die is vastgemaakt onder het wegdek, in de basculekelder. Die kelder is bij de brug over de Gouwe, met een breedte van 19 meter, een lengte van 17 meter en een hoogte van 13 meter, immens groot. Deze kelder is voor een deel boven de waterspiegel te zien en is voorzien van ramen, zodat mensen van buitenaf kunnen aanschouwen hoe het mechanisme werkt.

Als de brug opengaat, ziet de toeschouwer hoe een elektromotor met een vermogen van 160 kW via een aandrijfas twee tandwielen in werking zet. Elk tandwiel, ook rondsel genoemd, laat op zijn beurt een in China gegoten panamawiel met elk een diameter van vier meter en een gewicht van 15 ton in beweging komen. Dankzij deze driekwart ronde tandwielen, die voor het eerst werden gebruikt voor het openen en sluiten van de sluisdeuren in het Panamakanaal, kan met een beheerste snelheid en een grote kracht een enorm gewicht in gang worden gezet. In dit geval laten de wielen via een trekduwstang het contragewicht bewegen.

Zo werkt
Zo werkt
Zo werkt de basculebrug

Contragewicht

Het contragewicht van een basculebrug bestaat meestal uit stalen broodjes, uit beton, of uit een combinatie van die twee. Voor het contragewicht van de basculebrug over de Gouwe is iets relatief nieuws gebruikt. Het bestaat uit beton, maar de stenen in het betonmengsel komen uit Engeland en ze zijn bijzonder omdat ze een hoog soortelijk gewicht hebben. Hierdoor blijft de ruimte die het 400 ton wegende contragewicht inneemt enigszins beperkt. Wordt dit gewicht door het panamawiel omlaag getrokken dan gaat het beweegbare brugdeel omhoog en komt bijna haaks te staan. Als de basculebrug over de Gouwe is gesloten, is de doorvaarbreedte 25 meter en de doorvaarhoogte 7 meter. Bij een open brug geldt er een doorvaartbreedte van 22,5 meter en een onbeperkte doorvaarhoogte.