Onbemande wals moet aanrijdingen verder terugdringen

Een onbemande wals die doorrijdt alsof er een onzichtbare machinist achter het stuur zit. Strak in lijn. Constant tempo. Geen handen aan het stuur. Geen chauffeur in de cabine. Zo’n machine zonder machinist klinkt futuristisch, maar voor Heijmans is het een noodzakelijke stap. Volgens programmamanager aanrijdreductie Esther Beije – van Krochten is dat niet alleen vanwege het tekort aan vakmensen, maar ook vanwege veiligheid.

Minder mensen rond de machine

Binnen Heijmans Infra werkt Esther al jaren aan arbeidsveiligheid. Inmiddels richt ze zich volledig op aanrijdreductie: het voorkomen van ongelukken tussen mensen en materieel. “Juist nu onbemand materieel snel terrein wint, krijgt dat thema extra urgentie. Aanrijdingen tussen mens en machine behoren tot de grootste risico’s in onze sector. Er gebeuren nog steeds te veel ernstige incidenten en dat raakt de hele branche. Dan moet je alles op alles zetten om dat aantal terug te dringen.”

Volgens Esther vraagt onbemand materieel om een nieuwe manier van denken over veiligheid. “Bij bemand materieel waarschuwt het systeem de machinist of grijpt het in als mens en machine elkaar te dicht naderen. Een zelfrijdende wals moet echter zélf kunnen handelen, want er is immers geen chauffeur fysiek in de machine meer, maar een machinist aan de zijlijn die oplet. Daarom krijgt de onbemande wals een extra intelligentie laag. Hij moet straks zelf zien, beoordelen en ingrijpen.”

Esther Beije – van Krochten, programmamanager aanrijdreductie bij Heijmans

Onbemande wals als proeftuin

De onbemande wals speelt daarin een sleutelrol. Samen met de Nederlandse roboticapartner Avular onderzoekt programmamanager Wouter Heijser van Heijmans hoe sensoren, camera’s, radar en automatische ingrepen veilig samenwerken op de bouwplaats. “We leren die wals honderden protocollen aan. Wat doet een ervaren machinist in een bepaalde situatie? Wanneer wacht je? Wanneer stop je? Wanneer wijk je uit? Die kennis vertalen we naar slimme technologie.”

De eerste toepassingen blijven bewust overzichtelijk. De onbemande wals rijdt straks bijvoorbeeld op een nieuw geasfalteerd wegvak, waar verder nauwelijks medewerkers lopen. “We laten zo’n machine niet meteen tussen de mensen rijden. We bouwen het stap voor stap op en testen de veiligheidseisen heel grondig.”

Vakmanschap verdwijnt niet, het verandert

Volgens Esther draait de ontwikkeling niet alleen om technologie, maar ook om het behoud van vakkennis. “Veel ervaren machinisten gaan de komende jaren met pensioen en er is weinig nieuwe aanwas. Hun kennis willen we vastleggen, voordat die verdwijnt. Die vakmensen voelen precies hoe zo’n machine reageert. Ze weten instinctief wat veilig is en wat niet. Dat vakmanschap proberen we nu technisch te borgen.”

Daarmee verandert ook het werk op de bouwplaats. De machinist verdwijnt niet, maar zijn rol verschuift: van zelf bedienen naar aansturen en monitoren. "Mensen blijven nodig, maar hun werk ziet er straks anders uit. Dat roept begrijpelijke vragen op: wat blijft mijn rol? Daarom nemen we projectteams vanaf het begin mee in deze ontwikkeling, zo komt de verandering niet onverwachts."

Veiligheid zit niet alleen in techniek

Toch lost technologie niet alles op, benadrukt Esther. “Een veilige bouwplaats vraagt ook ander gedrag van mensen. Bij onbemand materieel maak je nieuwe afspraken met elkaar. Je blijft uit bepaalde zones en je houdt afstand. Onbemande machines worden pas ingeschakeld als bepaalde protocollen zijn doorlopen. Mensen moeten leren vertrouwen op systemen die zelfstandig reageren. Daarom kiezen we nadrukkelijk voor een geleidelijke invoering. Eerst testen, dan praktijkervaring opdoen en daarna opschalen.”

“Mensen moeten kunnen zien: die machine doet precies wat hij hoort te doen, ook als zich een onverwachte situatie voordoet.”

Nul ongelukken

“Onze ambitie is kraakhelder: We willen uiteindelijk nul ongelukken. Dat bereik je niet met één sensor of één slimme machine. Het vraagt samenwerking tussen aannemers, fabrikanten, leveranciers én medewerkers op de bouwplaats. We moeten gezamenlijk anticiperen op de nabije toekomst.”

En precies daarom ziet Esther de onbemande wals niet als een gadget van de toekomst, maar als een noodzakelijke stap vooruit voor de hele infra-sector. “De techniek is indrukwekkend en neemt een enorme vlucht. Maar uiteindelijk draait het om iets héél essentieels: dat iedereen ’s avonds weer veilig thuiskomt.”