Gerben de Jong
Markt & Strategie
Met haar 900 jaar is de Lekdijk één van de oudste dijken van ons land. Nog altijd beschermt deze waterkering meer dan een miljoen mensen in de Randstad en is daarmee de belangrijkste rivierdijk van Nederland. In het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma versterkt en vernieuwt Heijmans deze dijk van Amerongen tot Schoonhoven. Een traject van 55 kilometer. Dat doet Heijmans samen met GMB en DEME in het innovatiepartnerschap Lek ensemble en in opdracht van het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR).
Een innovatiepartnerschap is echt de overtreffende trap van samenwerken.
3 bedrijven, 1 organisatie
De Lekdijk is lang en ieder dijkvak kent andere bodemgesteldheid, bebouwing en ecologische waarden. Een traditionele aanpak zou hier niet werken. Daarom koos het Hoogheemraadschap bewust voor een contractvorm die verder gaat dan de klassieke alliantie of aanbesteding: het innovatiepartnerschap. Geen vaststaand projectplan, maar een gezamenlijke zoektocht naar de beste oplossing.
Het innovatiepartnerschap geeft de ruimte om per locatie en op ieder moment de juiste afweging te maken. Heijmans, GMB en DEME vormden samen het Lek ensemble: officieel drie afzonderlijke bedrijven, maar in de praktijk één organisatie. Zo werkten Geotechnici, ecologen, civiel ingenieurs en omgevingsspecialisten zij aan zij met de mensen van het waterschap.
De sleutel in deze aanpak is een samenwerking waarbij iedereen in staat is om goed naar elkaar te luisteren. Zo werden er in de tenderfase drie ‘rode vlaggen’ geïdentificeerd die de inschrijving in de weg zaten. Het waterschap heeft vervolgens goed naar de feedback van de inschrijvers geluisterd en de nodige aanpassingen doorgevoerd in de uitvraag.
Deze manier van werken vraagt om maximale transparantie van alle partners over kosten en risico’s en biedt ruimte voor interactie, kennisdeling en tussentijdse wijzigingen waarmee het innovatievermogen wordt vergroot.
Een innovatiepartnerschap is een Europese aanbestedingsvorm die wordt ingezet wanneer een opdrachtgever een complexe opgave heeft waarvoor nog geen kant-en-klare oplossing bestaat. In plaats van een gedetailleerd programma van eisen op te stellen en dat vervolgens aan te besteden, nodigt de opdrachtgever marktpartijen uit om samen naar de beste aanpak te zoeken.
Als het waterschap voor deze projectopgave zes losse contracten op de markt had gezet, hadden belangen van individuele partijen een veel grotere rol gespeeld. Ik weet zeker dat het innovatievermogen lang niet zo groot zou zijn als nu het geval is.
Bouwen op data
Het innovatiepartnerschap heeft een concreet mechanisme om innovaties op de juiste plek te laten landen: de innovatiescan. Per locatie wordt bepaald wat er nodig is en wat het beste past.
Zo werden er kunststof damwanden ontwikkeld. Deze zijn lichter en sneller te plaatsen zijn dan traditionele varianten en hebben daardoor een kleinere CO₂-voetafdruk. Bij het dijkvak Schoonhovenseveer–Langerak zet Heijmans de Waterontspanner in: een innovatieve techniek die grondwaterdruk onder de dijk reguleert als een overdrukventiel. Daarnaast wordt ook hier Wilma ingezet: de digitale dijkontwerptool die het geotechnische ontwerpproces voor 80% automatiseert.
De eerste innovatiescan gaat uit van het DNA van de dijk en bekijkt per locatie welke innovatie daar het beste past.
Emissieloos is de missie
Bij Sterke Lekdijk is duurzaamheid geen papieren ambitie maar een contractuele eis. HDSR heeft emissieloos en slim werken verankerd in het innovatiepartnerschap en dat betekent dat alle drie de partners daar samen voor gaan.
Dat vertaalt zich in concrete keuzes op de bouwplaats, zoals de keuze voor de eerder genoemde kunststof damwanden met een kleinere CO₂-voetafdruk dan hun stalen tegenhanger. Daarnaast wekt Heijmans haar eigen elektriciteit op bij de bouwkeet, waarmee de afhankelijkheid van het stroomnet op de bouwlocatie sterk wordt verminderd. Emissieloos materieel is op de bouwplaats standaard, niet optioneel.
95% hergebruik
Op het gebied van circulariteit geldt als uitgangspunt: “Wat eruit komt, gaat er weer in.” Bij dijkverzwaringen als deze is het mogelijk om tot wel 95% van het toegepaste materiaal, zoals asfalt, zand en grind, te hergebruiken. Door materialen slim uit te wisselen tussen projecten worden ook transportbewegingen en de bijbehorende uitstoot beperkt.
Een nieuw landschap
Tegelijkertijd werd de dijk niet alleen veiliger, maar ook rijker aan natuur. In het tracé Wijk bij Duurstede–Amerongen werd de herinrichting van de dijk afgestemd op de ontwikkeling van de Lunenburgerwaard: een nieuw landschap dat ruimte biedt aan wandelen, fietsen en natuurbeleving. Langs het gehele traject werden bloemrijke dijkbermen aangelegd en faunapassages ontworpen voor o.a. de otter, die recent in het Lekgebied is teruggekeerd. Ecologen zitten hiervoor vanaf de eerste dag in het ontwerpteam: niet als toetser maar als medeontwerper.
Punten van aanpak
- Kunststof damwanden: aantoonbaar kleinere CO₂-voetafdruk dan staal
- Tot 95% hergebruik van materialen
- Emissieloos materieel en eigen stroomopwekking
- Herinrichting van de dijk afgestemd op nieuwe natuur- en recreatiezone
- Bloemrijke dijkbermen en faunapassages
Geven om de omgeving
Langs de Lekdijk wonen mensen. Ze wonen aan, op of direct naast de dijk, en maken de werkzaamheden van dichtbij mee. Dat vraagt om een zorgvuldige omgevingsaanpak.
Heijmans zet omgevingsmanagers in die per dijkvak het eerste aanspreekpunt zijn voor bewoners, gemeenten en agrariërs. In de praktijk betekent dat: informatieavonden voor de start van elk dijkvak, directe bereikbaarheid bij vragen over hinder en toegang en maatwerkoplossingen voor bewoners van wie de oprit, het erf of de bedrijfsvoering door de werkzaamheden wordt geraakt.
Bij agrariërs gaat het om toegang tot percelen tijdens hoogseizoenen. Dit zijn momenten waarop een rijverbod of omleidingsroute directe economische gevolgen heeft. Deze belangen worden vroegtijdig in kaart gebracht en vertaald naar concrete afspraken.
Dat is de druppel!
Bij het dijkvak Schoonhovenseveer–Langerak, een voorloper van het bredere Sterke Lekdijk-programma, leidde directe feedback van bewoners langs de Veersedijk tot een concrete aanpassing van de Waterontspanner. Uitstroomputten lagen in de sloten achter de tuinen van bewoners, die continu gedruppel hoorden vanuit de waterafvoer. De oplossing was gelukkig eenvoudig: een langer afvoerpijpje.
Punten van aanpak
- Omgevingsmanagers per dijkvak, gedurende het hele project
- Informatieavonden bij start van elk dijkvak
- Maatwerkoplossingen voor bewoners, bedrijven en agrariërs
- Tweerichtingsverkeer: feedback omgeving → aanpassing aanpak
- Transparantie als basisprincipe in het innovatiepartnerschap
De zelfsturende dijk
Bij het dijkvak Schoonhovenseveer–Langerak voldeden delen van de dijk niet aan de wettelijke veiligheidseisen. Bij hoge rivierstanden was de stabiliteit aan de landzijde onvoldoende, met risico op afschuiving van de grond. De voor de hand liggende oplossing, de dijkvoet verbreden, is een kostbare en ingrijpende oplossing met veel impact op de omgeving.
Heijmans ontwikkelde samen met Movares een alternatief: de Waterontspanner. De techniek werkt als een overdrukventiel: een systeem van buizen staat in verbinding met het grondwater onder de dijk en laat overtollige waterdruk gecontroleerd afvloeien. Dit voorkomt dat de grond achter de dijk opdrijft en de dijk bezwijkt. Zo is een ingrijpende verbreding is niet meer nodig.
Tijdlijn
Van verouderd naar versterkt
2014: Schoonhovenseveer–Langerak van start (Waterontspanner)
2020: Startschot Sterke Lekdijk (Innovatiepartnerschap HDSR)
2020: Lek ensemble: Heijmans, GMB en partners geselecteerd
2021: Eerste innovatiescan per dijkvak uitgevoerd
Lopend: Uitvoering Sterke Lekdijk (Amerongen–Schoonhoven)
2026: Schoonhovenseveer–Langerak afgerond
Samen innoveren?
Heijmans brengt kennis, innovatiekracht en ervaring samen in één aanpak. Of u nu een klassiek contract of een innovatiepartnerschap overweegt: we denken graag mee.
Neem contact met ons op
