Vijf vragen aan Matthijs Bosman

Ontwapenen met enthousiasme

Heijmans werkt in opdracht van woningcorporatie Sint-Joseph met flink wat partijen aan de reanimatie van De Kleine Aarde. Deze proeftuin voor een duurzame toekomst in Boxtel krijgt een nieuwe invulling met innovatieve, circulaire woningen. Best spannend voor alle betrokkenen. Kunstenaar Matthijs Bosman wil die spanning omzetten in positieve energie, door idealen en toekomstvisioenen te delen.

29 maart 2019

Wat is jouw rol binnen het project?

“In mijn werk neem ik allerlei rollen aan. Vraag je ‘wat is je beroep’, dan zeg ik altijd ‘beeldend kunstenaar’. Ik wil graag levens raken en beïnvloeden, van zoveel mogelijk mensen. Daarom begon ik buiten de kunstwereld. Ik maakte dingen op een gebouw of op straat. Voor mij is het dagelijks leven een podium, de plek waar ik werk.

Ik voel me aangetrokken tot de club die De Kleine Aarde nieuw leven wil inblazen, omdat het gepassioneerde mensen zijn die handelen vanuit idealen. Dat herken ik. Ze willen een zeer vooruitstrevend woongebouw realiseren, dat duurzaam leven aanmoedigt bij de bewoners. Binnen die club kroop ik in de rol die bij de start het hardst nodig was: die van verbinder of matchmaker. Onder de naam Praktijk van het Ideaal help ik alle betrokkenen hun idealen te realiseren.”

De partijen die zich hebben verbonden aan dit concept zijn in alfabetische volgorde Heijmans, Helicon Opleidingen, Maris Projects, SintLucas, Summa College, Waterschap De Dommel en Woonstichting St. Joseph. De Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM) heeft een coördinerende rol. Naast de partners uit ’t Collectief zijn ook andere partijen actief. Denk aan De Voedseltuin, WSD-groep, het Kleine Aarde Netwerk (KAN) en de Rabobank.

Klinkt spannend, hoe doe je dat?

“De tijd nemen om met iedereen in en rond De Kleine Aarde in gesprek te gaan. In de kas op het terrein, met een vuurtje aan, lekkere broodjes of een borrel. De meeste gesprekken ontstaan toevallig, maar ik heb ook een paar buurtbijeenkomsten georganiseerd. Of ontmoetingen uitgelokt door enveloppen met zaadjes uit de Voedseltuin te posten met de vraag ‘Mag ik een zaadje bij u planten?’

20181214_heijmans_kleineaarde_mathijsbosma_dsc8170.jpg

Matthijs Bosman in de kas op het terrein van De Kleine Aarde in Boxtel.

Momenteel werk ik aan Gevonden Voorwerpen, waarin spullen die herinneren aan de geschiedenis van De Kleine Aarde in vitrines door heel Boxtel tentoon worden gesteld. Ik kwam op het idee toen ik op het terrein een oude voetbal vond. Toen herinnerde ik me het verhaal van een Boxtelaar die in zijn kindertijd expres een bal over de heg had geschopt. Dat was een excuus om bij De Kleine Aarde binnen te kunnen kijken.

Zie mij als de bevlogen buitenstaander, iemand die de romantiek van de nieuwe plannen uitdraagt. Ik werk aan de verhalende kracht van de plek. Ook denk ik mee over hoe de club initiatiefnemers het verhaal van de nieuwe invulling kan vertellen op een manier die past bij de ambities. Als we innovatief bouwen, dan ook een innovatieve marketing."

"Daarbij stel ik me op als luisteraar, iemand die het uitgelegd moet krijgen, voor de frisse blik. Zo kan ik iedereen een spiegel voorhouden, om verder te komen. Door mij in te schakelen, krijg je eigenlijk een doosje bevlogenheid om naar eigen inzicht te gebruiken.”

Waarom is dat hier nodig?

“Om De Kleine Aarde heen wonen veel mensen die in de kern dezelfde ambities delen. Ze hebben met eigen handen hun huis gebouwd of werken aan een toekomst die goed is voor mens en dier. Maar dit gebied is in de loop der jaren een belofte geworden en eigenlijk zien veel mensen liever dat het een belofte blijft. Nu deze wordt ingelost, wordt het spannend. Want straks staat er iets dat zal blijven, wordt duurzaamheid concreet. Ook zijn er allerlei ervaringen met de ‘oude’ Kleine Aarde of met de gemeente, die zorgen en wantrouwen kunnen veroorzaken."

20181214_heijmans_kleineaarde_mathijsbosma_dsc8197.jpg

"Voor die zorgen neem ik alle tijd. Goed luisteren is het devies, en eerlijk zijn over de plannen en wat die van iedereen vragen. Tegenover de idealen van mijn gesprekspartners, zet ik graag die van het collectief. Ik ontwapen mensen met enthousiasme. Als kunstenaar kun je via verbeelding mensen meenemen in vrolijke toekomstvisioenen: ‘Stel dat jouw kinderen hier straks kunnen wonen, hoe geweldig zou dat zijn.’

En ze meenemen in dit ongelooflijke gedurfde project: er is nooit een appartementengebouw neergezet waarin zoveel duurzaamheidsambities samenkomen. Deel het vuur en de betrokkenheid om iets te bereiken en je komt dichterbij elkaar. Dan ontstaan er verbanden die er nog niet waren en de zorgen overstijgen."

Door middel van de tijdelijke uitkijktoren die ik bouwde, brengen we de uiteindelijke hoogte en plek van het toekomstige woongebouw in beeld. Daarbij is het een monument voor pionieren. Als je die trappen beklimt, je handen glijdend over de leuning waarin staat gegraveerd: Kijk vooruit. En je dan boven uitkijkt over het terrein, jezelf verliezend in je gedachten…”

Je werkt dus aan draagvlak?

“Mensen betrekken om draagvlak te vergroten, daar geloof ik niet zo in. Participatie wordt te vaak te plat ingezet. Kruimeltjes toewerpen zoals samen de kleur van de gevels bepalen, daarmee medeplichtigheid creëren waardoor mensen later niet mogen klagen. Een farce, geklaagd wordt er toch. Ik leg graag de lat hoger, wil dit overstijgen. Ik werk liever vanuit bevlogenheid en bezieling om goodwill op te roepen.

De herontwikkeling van De Kleine Aarde wordt getrokken door professionals. We gaan niet samen met omwonenden tekenen. Er is volgens mij nog nooit een goed idee voortgekomen uit een democratisch proces. De professionals zijn de mensen die de kathedralen bouwen waar we vijftig jaar later voor strijden om ze te behouden. Dit innovatieve project kun je alleen realiseren als je professional bent."

20181214_heijmans_kleineaarde_dsc8223.jpg

De uitkijktoren kreeg van Matthijs de naam Het Toppunt van het Ideaal - een monument voor de pionier in ons allemaal.

Daarom vind ik het belangrijk om mensen mee te nemen in onze overtuiging. Vanuit je expertise laten zien dat je dit kan en wilt maken. Ontwapenen met enthousiasme en idealisme en er eerlijk over zijn dat dit een lastig en gedurfd proces is.”

Wat kan De Kleine Aarde worden?

“De Kleine Aarde is van alles geweest. Zowel vooruitstrevend als bedreigend, onschuldig en losbandig, verloederd en geïsoleerd. Nu zal het gebied weer open staan voor de omgeving. Iets bieden dat de moeite waard is, waar je naartoe wilt, waar goeie woningen zijn, waar je op visite wilt, koffie drinkt in het ontvangstgebouw. Boxtel wil hier een kloppend hart maken.

Die ambitie is goed voor De Kleine Aarde. Anders krijgt het nooit slagkracht. Voor alle partijen betekent dit een kans. Voor Heijmans een kans om te innoveren, voor de woningcorporatie een kans om huurders te bedienen, voor Boxtel een uitbreiding van het woningaanbod. Dat deze plek wordt gereanimeerd, is een unieke kans. Iedereen staat na bijna dood geweest te zijn anders in het leven, en De Kleine Aarde ook.”

Matthijs op de uitkijktoren en tijdens een van de bewonersavonden.