Vijf vragen aan Edzo Bindels

Ontwerpen aan een buurt

Willemspoort, een nieuw stukje stad in Den Bosch, is bijna opgeleverd. Edzo Bindels, de stedebouwkundige van architectenbureau West8 die het plan ontwierp, deelt zijn inspiratiebronnen en verwachtingen. 

19 januari 2018

Naar welke sfeer zocht je in het ontwerp?

“Samen met de gemeente, woningcorporatie en Heijmans hebben we lang nagedacht over wat voor buurt Willemspoort nu moest worden. Het ligt op een uitdagende plek: tussen de weg naar het Jeroen Bosch Ziekenhuis en de Randweg. Drukke wegen. Aan de andere kant kijk je uit over natuurgebied De Gement. Rust op een dynamische plek, een tegenpool voor wat er al is, dat was het eerste waar we naar zochten. Aardsheid een tweede. Omdat het gebied niet zo groot is, is er veel samenhang in de architectuur van de verschillende gebouwen nodig. Geen contrasten, in Willemspoort wilden we één geheel realiseren.”

“En aangezien er driehonderd woningen komen, dacht ik aan een buurtschap. Je weet nooit of het lukt om mensen een band met elkaar te laten opbouwen, maar je kunt wel zoveel mogelijk faciliteren. Ik hoop dat Willemspoort een plek wordt waar mensen elkaar kennen en oude bewoners aan de nieuwe vertellen hoe het er vroeger was. Een mooie mix van jong en oud, van rust en reuring. Je start altijd met de gedachte: ‘Wat voor plek zou het zijn over vijftig jaar?’ En dan bedenk je hoe je dat voor elkaar krijgt door ontwerpkeuzes.”

Wat waren die keuzes?

“We wilden geen appartementengebouwen omringd door grote parkeervelden en ‘kijkgroen’ bouwen. Grasvelden die niet gebruikt worden, anonieme ruimtes, die je onveilig doen voelen. In een buurt in Santiago de Chile zag ik hoe dat anders kon. Daar hadden de bewoners van de appartementen zich het vele groen om hun woningen heen toegeëigend. Ze beheerden het zelf, deelden de gemeenschappelijke tuin en zo ontstond een gemeenschapsgevoel. In Nederland zien we ook steeds meer voorbeelden van dit soort sociale betrokkenheid van bewoners bij hun omgeving. Dat willen we ook bereiken in Willemspoort.

De balkons zijn zo ontworpen dat je er gemakkelijk bewateringssystemen en plantenbakken kan plaatsen. Langs de gevel lopen kabels, waaraan de blauweregen of andere klimmers zich hechten. Niet alleen is de top van het gebouw zo verbonden met de voet, deze planten maken ook voor het hele gebied de seizoenen zichtbaar. Daarnaast zorgen we ervoor dat je door de tuinen naar je woning moet. Het gebied is autovrij.”

Willemspoort is een jaar eerder klaar dan gepland!

Waar parkeren bewoners dan?

“Om geluid van de randweg te weren, maakten we van de nood een deugd: de geluidswal is vormgegeven als een schuur, die de auto’s herbergt. Op de ene kant van het dak liggen zonnepanelen en aan de andere kant brengen we klimop aan. Als je uit je auto stapt, loop je door de groene tuin naar je woning. En kom je je medebewoners tegen. Dit soort ontmoetingen zijn volgens mij heel belangrijk. Lastig als je je boodschappen mee wilt tillen? Misschien kunnen we er wel bolderkarren neerzetten."

We hadden de parkeerplekken geheel ondergronds kunnen situeren, maar dat geeft een ander gevoel. Dan stap je uit in een wereld van beton. Bovendien zoef je dan in een lift omhoog naar je appartement en kom je onderweg niemand tegen. Dan ontstaat er geen buurtgevoel.”

Willemspoort KASerne Edzo Bindels West8 Heijmans 7.jpg

Edzo Bindels en collega van West8 Bruno Wöber op het terrein van Willemspoort.

Hoe creëer je dat wel?

“In die buurt in Chili bleken leuke functies, zoals horeca en retail, in bestaande gebouwen op het terrein te zitten. In een oude villa zat bijvoorbeeld een koffietentje met terrasjes eromheen. Daar ontmoette men elkaar, als op een dorpsplein. We wilden in Willemspoort ook een element realiseren dat identiteit meebrengt. Een café in een plint van een nieuwbouwtoren onderbrengen doet dat niet, dus keken we naar de oude eetzaal van de Willem I-kazerne. Dankzij de inzet en energie van Peet Hofmans, echt een goeie placemaker, heeft het gebied met KASerne nu een goed restaurant, met hotelkamers, een vergaderruimte en een dertig meter lange kas.”

Wat zou je voor een volgend project als dit adviseren?

“Het is heel belangrijk om eigenaarschap te realiseren en beheerskwesties vanaf het begin te bespreken. In landen als Spanje beheert een conciërge vaak de gemeenschappelijke zaken en is het aanspreekpunt voor bijvoorbeeld pakketbezorgers. Zo’n rol zou je kunnen onderbrengen bij andere functies, zoals het lokale koffietentje, kapper of fietsenmaker.

Ik ben ervan overtuigd dat sociale samenhang niet in de buurtapp, maar in de publieke ruimte ontstaat. Als je al vroeg met placemaking begint, stimuleer je de opbouw van een gemeenschaps- of buurtgevoel. Eigenlijk zouden we in dit soort gebiedsontwikkelingen vaker stukjes open moeten laten, ze niet helemaal af plannen. De wereld verandert immers in hoog tempo. Je kunt dan besluiten later die open plek alsnog in te vullen of de invulling dient zich vanzelf aan. Daar moeten we wat mij betreft een wet van maken in de ruimtelijke ordening. Tien procent niet plannen en kijken wat er gebeurt!”

Willemspoort KASerne Edzo Bindels West8 Heijmans 5.jpg