Vijf vragen aan Anne Holtrop

85km Waterlinie in één museum

De Nieuwe Hollandse Waterlinie: 85km verdedigingslinie met 46 forten, 5 vestingsteden en honderden sluizen. Het grootste Rijksmonument van Nederland vertegenwoordigen in één museum, dat was de uitdaging voor architect Anne Holtrop bij het ontwerpen van het Waterliniemuseum in Fort bij Vechten. Het museum is geworden zoals de oude forten: verscholen in het landschap. “Het is precies gebouwd zoals ik voor ogen had.”

5 oktober 2015

Het museum ligt ín het landschap. Hoe ben je tot dit ontwerp gekomen?

“In mijn werk ben ik altijd op zoek naar organische vormen waarmee ik kan werken. Vormen die de blauwdruk vormen voor de architectuur. Ik vind het een uitdaging om niet een programma te volgen, maar een vorm te bedenken waarmee je ruimte kunt ontdekken. Op een hoogtelijnen tekening van het bestaande landschap heb ik een rechthoek getrokken en de lijnen gebruikt voor de wanden en dus de ruimten van het museum. Daardoor vormt het gebouw zich perfect in het landschap. Een gebouw met deze organische contouren en zo gebouwd is heel bijzonder in Nederland.”

Ontwerp-Waterliniemuseum-1.png

Het gebouw vormt zich perfect in het landschap van het fort.

Ontwerp-Waterliniemuseum-2.jpg

"Op een hoogtelijnen tekening van het bestaande landschap heb ik een rechthoek getrokken en de lijnen gebruikt voor de wanden van het museum."

Wat maakt het gebouw nog meer bijzonder?

“Het gebouw is eigenlijk al een museumstuk op zich. Het is onderdeel van het fort, onderdeel van de historie en onderdeel van het landschap. We hebben op een hele vakmatige manier dit museum tot stand laten komen. Alles is afgestemd op de vorm; van de gebogen, in het werk gestorte betonnen wanden tot aan de gekromde kozijnen met het gebogen glas. Het ontwerp bestaat niet alleen maar uit ‘een tekening’, het is volledig zo uitgevoerd.

Geen concessies gedaan?

“Nee, er zijn geen concessies gedaan gedurende het proces. Dat is niet altijd even makkelijk. Gevoel is moeilijk in beton te gieten, maar als je vertrouwen hebt in elkaars vakmanschap, kun je hele bijzondere dingen maken. Ook als je elkaar niet altijd even goed begrijpt gedurende het proces. Dan ga je er samen aan werken tot het goed voelt. Het werken met mock-ups was daar een voorbeeld van. We hebben net zo lang op ware grootte getest tot het perfect was. Als je nu door het museum loopt, voel je dat dit gebouw met liefde en vakmanschap gemaakt is.”

Waarom is alles van bruin beton gemaakt?

“Ik wilde met een kleur in het beton werken, waardoor de vorm nóg meer zou gaan spreken. Het is een bruine kleur geworden met wat geel pigment erin. Als het licht op de vorm valt, zie je steeds andere tinten in het bruin.

De kleurpigmenten zijn homogeen door het ‘schoonbeton’ gemengd. Voor iedere stort is het beton bemonsterd op vochtgehalte, kleurechtheid en mate van vloeibaarheid. Belangrijk voor een goed resultaat was dat het beton hoog vloeibaar en gelijkmatig uit de kubel moest stromen. We maakten ons vooral zorgen over ongewenste kalkverkleuringen. Beton blijft toch een natuurproduct. De uitbloei en de verkleuringen die ontstonden, zijn uiteindelijk licht gezandstraald. Het storten van de gebogen wanden was onmogelijk in één keer te doen. Daarom zijn ze in lagen van 2,5 meter gestort. De horizontale stortnaad hebben we zichtbaar gelaten. De gebrokkelde rand van de naden accentueren de vorm, terwijl de kleur weer de vorm verfijnd.”

Waterliniemuseum-Fort-Vechten-20.jpg

De gebrokkelde horizontale stortnaden accentueren de gebogen vormen.

WLM-hoofdbeel-2.jpg

"We hebben ervoor gezorgd dat de 50 meter lange maquette niet iets truttigs is geworden. Geen Madurodam-achtige taferelen, maar echt een onderdeel van het gebouw."

Welke plekje in het museum is het best gelukt?

“De 50 meter lange maquette van de Waterlinie en het café met uitzicht op de twee patio’s van het museum zijn wat mij betreft het meest bijzonder. De maquette hebben we helemaal zelf bedacht. Het is een reliëf van de polders. Ik wilde de onderwaterzetting zo fysiek mogelijk laten ervaren. We hebben ervoor gezorgd dat de maquette niet iets truttigs is geworden. Geen Madurodam-achtige taferelen, maar echt een onderdeel van het gebouw. Het is iets heel heftigs, een fysieke actie. Met de sluizen heeft het een basale werking gekregen. Je kunt er ook echt nat worden. Het is niet alleen iets om naar te kijken en dat is een mooi contrast met de rest van het museum.”