Langs de lijn bij Tabaksteeg in Leusden

Leusden oogst lof en appels

In de wijk Tabaksteeg in Leusden vrolijken fruitbomen een hoekveldje op. Hé, een appel in het gras! Met een hap eruit. Maar verbanning hoeven de 2.416 bewoners niet te vrezen. Portret van een paradijsje dat de crisis doorstond.

14 oktober 2016

Honderd meter voorbij de openbare boomgaard staat Lineke Zaal met tuinhandschoenen en plantenspuit. Ze heeft de oorlog verklaard aan de schimmel die haar buxus verwoest. Verloren strijd, vermoedt ze. Maar de buurtappels doen het uitstekend. Vorig jaar had ze schalen vol, voor appeltaart en appelmoes.

Lineke is pensionado. Ze woont al negen jaar in een rijtje van zeven. De hoekpanden zijn koopwoningen. Fijn huis, zegt Lineke. De wijk zelf? Ze wijst. Aan de lantaarnpaal wappert nog een oproep voor Nationale Burendag. De straat heeft het gevierd. Met nazomerzon en oud-hollandse spelletjes. Plus appeltaart.

Heijmans-Leusden-Tabaksteeg_7373-1.jpg

Muisjes

Leusden ligt vijf kilometer ten zuidoosten van Amersfoort. De Tabaksteeg telt circa 950 koop- en huurwoningen met een opvallend rijke typologie; ruime straten; veel groen inclusief ecologische zone; waterpartijen met steigers waaraan bootjes van bewoners liggen. Is ‘Gij zult nooit verhuizen’ hier het elfde gebod?

Annet de Keijzer glimlacht. Ze is docente Verpleegkunde in Amersfoort. Al acht jaar woont ze in Tabaksteeg, met het winkelcentrum om de hoek. Handig, ook voor beschuiten en muisjes. Ze heeft zes kinderen. Toen ze hun zogeheten WensWonen-huis kochten, konden Annet en haar man – binnen grenzen – het volume, de indeling en het uiterlijk van hun woning bepalen.

Heijmans-Leusden-Tabaksteeg_7502-1.jpg

Femke, Janine, Maarten en Annet de Keijzer.

Hoge lat

Ja, ze weet het. Tijdens de bouw van Tabaksteeg – tussen 2004 en 2016 – bezocht de crisis ook Leusden. Toch besloten de gemeente en Heijmans, die het gebied gezamenlijk ontwikkelden, de lat niet lager te leggen maar vast te houden aan kwaliteit. Dat gold ook voor speelgelegenheid. Annet wijst naar de hoek van de straat. Geen sneue wipkippen, maar een hindernisparcours met glijbaan en houten uitkijktorentje. Alle speelvoorzieningen zijn in overleg met bewoners gekozen.

Heijmans-Leusden-Tabaksteeg_7377.jpg

Verder de wijk in. Over plaveisel van gebakken klinkers, langs een panna-veld met kunstgras. Aan het Damreesche Spoor, een 500 meter lange straat, knipogen veel huizen naar de jaren dertig: overstek, erkers, geblokte ramen. Vrijstaande woningen aan de zuidzijde, rijen van maximaal zeven aan de noordzijde. Eenvormigheid kent Tabaksteeg amper. Gevelhoogtes variëren; daken verspringen; metselwerk loopt in kleur en steensoort uiteen.

Heijmans-Leusden-Tabaksteeg_7357.jpg

Klokken

“Hiep hiep hoera een meisje!”, jubelt een raamslinger op nummer 49. Niemand thuis om te feliciteren, maar het naambordje leert dat Liv en Vayèn nu een zusje hebben – jaren-dertig-namen als Toos en Theo vind je hier minder snel.

Heijmans-Leusden-Tabaksteeg_7491.jpg

Mevrouw en meneer Visser.

De gepensioneerde buren doen wel open. Sinds 2008 huurt de familie Visser van de woningcorporatie. Wat hen aanspreekt in Tabaksteeg zijn de diversiteit in woningen en de rust. Ze hebben een WensWonen-huis inclusief ruime bovenverdieping. Want Arie Visser heeft een passie: klokken repareren. Tijd voor een rondleidinkje? Trap op, kamer in. Wanden vol uurwerken, op zolder staan rekken met onderdelen. Het echtpaar Visser heeft vierendertig klokken in huis en in Tabaksteeg de tijd van hun leven.

Afscheid. Mevrouw Visser wijst naar de overburen. Die hebben een zogenoemd Powerhouse met zonnepanelen, -boilers en WKO-opslag, dat minister Cramer in maart 2009 heeft geopend. De windmolen is later van het dak gehaald. Net iets te lawaaierig. Toch hebben ze jaarlijks honderden kilowatturen overschot. Die komen van pas voor de accu van hun elektrische auto.

Terras

Ook de wijk zelf is erg groen. In de Pieter van Vollenhovenstraat hoor je geen pianoriedels maar vogels. Ah, daar is winkelcentrum Zuidhoek. Volgens bewoners een belangrijke ontmoetingsplek, al hebben de drankzaak, kapsalon en fietsenwinkel de crisis niet overleefd. Aan de overzijde ligt multifunctioneel centrum Antares met twee basisscholen, bieb en sportzaal. Op het terras van café Antares zitten Liesbeth Hogeveen (75) en haar vriendin Marrit Verhaar (78) aan de koffie. Ze voelen zich thuis in de wijk. “Rapportcijfer 8”, zegt Marrit, die met haar man een WensWonen-huis en een tuintje van 18 m2 heeft. In Alicante, waar ze zeventien jaar heeft gewoond, had ze een lap van 3.000 m2. “Maar dit is prima. Je gaat rekening houden met de toekomst.”

Heijmans-Leusden-Tabaksteeg_7466-2.jpg

Marrit Verhaar en Liesbeth Hogeveen.

Veiligheid

Liesbeth beloont de wijk met rapportcijfer 9. Haar eigen leven vindt ze soms een onvoldoende. Drie maanden nadat ze naar Tabaksteeg was verhuisd, overleed haar man. Troost vindt ze in het fietsen – “al 4.000 kilometer dit jaar” – en in haar appartement met gezamenlijke binnentuin.

Beide dames prijzen de sociale cohesie – “niet elkaars deur platlopen, wel plezierig contact” – en de veiligheid. De Facebook-groep Tabaksteeg telt 714 likes; de WhatsApp-groep voor buurtpreventie heeft 245 deelnemers. Wel hekelen ze het achterstallig onderhoud van de openbare ruimte. “Ik ruk het onkruid zelf maar uit de straat”, verzucht Liesbeth.

Heijmans-Leusden-Tabaksteeg_7514.jpg

Handtekeningen

Nou vooruit, een laatste cappuccino à 1,80. Fijn terras, benadrukken de dames. Velen gaan hier ook op woensdag eten. Maaltijd: 7,50. Maar de uitbaters Paul en Daan moeten misschien wijken voor een exploitant die zijn business plan op minder schappelijke prijzen stoelt. Uit protest heeft de buurt deze zomer zeshonderd handtekeningen verzameld. Liesbeth: “Da’s een unicum. De mensen in Leusden krijg je niet zo gauw in beweging. Het zegt ook iets over de wijk. Toch wel sociaal. Wil jij mijn koekje, trouwens?”