Hoe staat het met... Plein van Leiden #3

Het groene dak op

Voeg je in de stad extra stenen toe, neem dan ook je verantwoordelijkheid om ruimte voor groen te maken in je plan, vindt Heijmans-ontwikkelaar Jeroen Dorrestijn. “Broodnodig voor koeling en waterberging, en daarmee voor een aangename en gezonde leefomgeving.”

10 augustus 2018

Heijmans bouwt al een paar jaar aan een nieuw hart voor Leiden Noord, samen met woningbouwvereniging De Sleutels en de gemeente Leiden. De oplevering van Het Plein van Leiden nadert, de laatste hand wordt gelegd aan de nieuwbouwhuizen in de Bernhardstraat. Deze omvangrijke gebiedsontwikkeling is én een nieuwe poort naar de stad én een revitalisatie van de eerste uitbreidingswijk buiten de Leidse singels.

Heijmans en partners realiseren hier 355 parkeerplaatsen en ruim 5800 m2 aan commerciële voorzieningen. Daarbij verrijzen er bijna 200 huizen, van sociale en particuliere huur- tot koopwoningen, en is de Kooilaan, een belangrijke ontsluitingsweg, verbeterd en vernieuwd. “Een monsterklus”, lacht ontwikkelaar Jeroen Dorrestijn, “maar daardoor des te leuker.”

Groen als verleiding

Bij zo’n uitdagend programma vast lastig om er ruimte voor groen te vinden? Samen met architectenbureau KCAP zag Heijmans toch kansen, vertelt Jeroen. Zo bevat het plan bijvoorbeeld een groene as die de wijken ten noorden en zuiden aan de Kooilaan verbindt. Plus een groen hart voor het Kooiplein, groene daken, gedeelde en privé daktuinen en een openbaar dakpark.

Plein van Leiden Heijmans Jeroen Dorrestijn 11.jpg

Zicht op de daktuinen van winkel- en wooncomplex het Hart.

“Naast nieuwe functies en een meer gevarieerd woningaanbod was het vergroenen van het Kooiplein en omgeving ook hard nodig om een aangename woonomgeving te creëren”, stelt Jeroen. “Niet alleen de openbare ruimte was versteend, nieuwe bewoners trek je vooral met woningen die een tuin hebben. Hoe vaak vind je die middenin de stad, vlakbij winkels en andere voorzieningen?”

Hittestress voorkomen

Groen draagt ook bij aan een gezonde leefomgeving, laten wetenschappelijke onderzoeken zien: bomen, planten en gras werken als een natuurlijke airco. Door harde oppervlaktes als asfalt, beton en bakstenen gebouwen, kan het in stedelijke gebieden wel zes graden warmer zijn dan daarbuiten. Deze zogenaamde ‘hitte-eilanden’ of hittestress kunnen nadelige effecten hebben op de gezondheid van vooral oudere en hele jonge inwoners.

Inmiddels is bekend dat groene oppervlaktes in de stad de biodiversiteit versterken (als voeding- en nestelplek voor insecten en dieren), werken als waterberging, én mensen gelukkiger maken. 

Nieuwe inzichten die allemaal een plek moeten krijgen in een gebiedsontwikkeling. Jeroen en zijn collega’s vonden de oplossing in slim en integraal ontwerpen. “Handig gebruik maken van wat er al is, functies stapelen, dus de hoogte in bouwen, én de hoogte vergroenen. Veel zaken die ruimte innamen, hebben we ondergronds gesitueerd, zoals parkeren”, legt de ontwikkelaar uit. "De uitdaging zit 'm in het op een slimme manier samenbrengen van ver uiteenlopende functies, die elkaar daardoor aanvullen."

Plein van Leiden Heijmans Jeroen Dorrestijn 2.jpg

De verticale tuinen met siergrassen worden gemeenschappelijk onderhouden door de bewoners. Deze woningen kennen geen voor- of achtergevel.

“Op de begane grond bevinden zich winkelruimtes, daarbovenop de woningen. Bijkomend voordeel is dat de huizen niet meteen aan de straat liggen. Dat vinden kopers bij zo’n wijk in ontwikkeling nog spannend.”

Teruggekeerd water

Nieuw op het Kooiplein is een gracht: een doorgetrokken watertje uit de wijk, een referentie aan de grachten in de Leidse binnenstad. De drie fiets- en voetgangersbruggen maken het plein gemakkelijk te gebruiken en toegankelijk voor allerlei groepen. “Een actie van bewoners zorgde voor de derde brug, betaald door de gemeente”, lacht de ontwikkelaar.

Plein van Leiden Heijmans Kooiplein fontijn.jpg

De teruggekeerde fontein verkoelt het Kooiplein op een warme zomerdag.

Naast de Mimar Sinan-moskee ligt nu een klein grasveldje, met jonge bomen. De broodnodige verkoeling op deze hete zomerdag komt van een fontein. Dit laatste kunstwerk van Constant Nieuwenhuijs bleek populairder dan gedacht uit een online onderzoek. Na dertig jaar droogstaan, ligt de betonnen plaat weer op zijn oorspronkelijke plek en schittert het water uit de 27 pijpen lustig in de zon. Jeroen: “Mooi om de troosteloze steenmassa die het Kooiplein eerst was, nu zo te zien.”

Plein van Leiden Heijmans Mehmet Aslaner 1.jpg

Dat is Mehmet Aslaner (44) met hem eens. De financieel adviseur kocht een van de bedrijfspanden onderin gebouw Het Hart, aan het Kooiplein. Mehmet kent de wijk uit andere tijden, en roemt de veranderingen. “Er is hier veel gebeurd. Nu is het een leuke en gezellige wijk, met veel groen voor de deur. Geen auto’s is ook fijn, lekker rustig op straat. Tot nu toe heb ik het erg naar mijn zin.”

Barbecueën

Jeroen neemt ons mee naar de daktuinen bovenop gebouw Het Hart. Van de parkeerplaats lopen bewoners zo naar hun tuin en voordeur. Afgezien van het gemeenschappelijke speeltuintje in een grasveld, zien we nog flink wat bestrate plaatsjes. Of bezaaid met kiezelstenen, zoals bij het studentenhuis op de hoek. Sterrenkundestudent Mathijs van Bree (24) geeft toe dat hij en zijn huisgenoten liever zorg besteden aan de barbecue.

Plein van Leiden Heijmans Mathijs van Bree 1.jpg

Student Mathijs is als huisoudste in het bezit van een kamer van 60 m2. Hij vindt het ‘prima wonen’ aan het Kooiplein. “In twee minuten ben je bij de super, handig om even ontbijt te halen.” Welke supermarkt favoriet is? “Gewoon die met de beste aanbiedingen.”

Er pronkt een flink exemplaar, plus een witte glijbaan en een fraaie diversiteit aan (tuin)stoelen. “We hebben geregeld het halve dispuut op bezoek. Wel beginnen we wat eerder, want om half twee ’s nachts nog een paar worstjes bakken wordt door de buren niet echt gewaardeerd.” Groene vingers hebben ze niet, dat blijft bij fantaseren, maar Mathijs en huisgenoten dragen wel graag bij aan een gezellige buurt. “Door een borrel voor alle buren bijvoorbeeld. Dan zien zij ook wat door de vingers als we het iets later maken dan beloofd.”

Groene tuinkamer

Buren Martin en Aukje (63) maakten van hun tuin wél een groene oase. Maar ja, Martin is dan ook bioloog. Kruiden als basilicum, tijm en oregano, een druif, blauwe regen en klimhortensia langs de randen creëren een mediterraan sfeertje. Met de al aanwezige hedera vormen ze straks een schaduwrijke pergola. “Mooie ‘green room’”, knikt Jeroen waarderend.

Aukje werkt als loopbaancoach en viel voor dit huis, omdat ze er wonen en werken kan combineren. “Boven je werkkamer wonen, maar niet meer met je cliënten door het hele huis lopen.” Winkels op loopafstand zijn prettig, en het zwembad waar ze chi gong-lessen volgt, is vlakbij. Op de voorbijganger na die bij het ochtendgloren luidkeels zingt, is ze blij met de plek. “Vroeger wilde je echt niet wonen in deze wijk, maar het gaat nu de goeie kant op.”

Aukje: "Aan de voorkant kun je redelijk privé zitten door de grote houten bloembakken. Daar zitten we vaak 's ochtends, en tegen de avond verhuizen we hierheen."

Siergrassen

Open plekken op het dak prikkelen de fantasie van Pieter van Kampen (61), IT-ondernemer, vve-voorzitter en tevens ‘oliemannetje’ voor het Hart. Als oud-lid van Quintus zag Pieter kansen rond het Kooiplein voor huisvesting van jongere studenten van zijn dispuut. Pieter is zich bewust van de impact op de buren: “Vestig je hier een studentenhuis, dan moet je ook iets terugdoen. Dus doe ik veel voor als vve-voorzitter. En plaatsten we de gemeenschappelijke ruimte van het studentenhuis op de begane grond, naast de bergingen. De studenten zitten ook in de WhatsApp-buurtgroep.”

Plein van Leiden Heijmans Pieter van Kampen 1.jpg

Huisbaas van de studenten en vve-voorzitter Pieter van Kampen: "Omdat de gemeente studenten graag verspreid door de stad ziet, en we hier flink veel vierkante meters konden vinden, kochten we dit hoekpand. Dankzij crowdfunding binnen de studentenvereniging."

Nu vraagt hij advies aan Jeroen over de invulling van de open plekken: “Hier zou je heel goed siergrassen kunnen planten”, ziet Jeroen. “Die zijn er in alle soorten en maten, blijven 's winters mooi en hebben weinig onderhoud nodig.”

Glooiend park

Het meest trots is Jeroen misschien wel op het dakpark bovenop de Albert Heijn, ten oosten van de Kooilaan. De zachte helling vanaf de Paleizenbaan is afgedwongen door het dak van de licht verhoogde tunnel van de doorgaande Willem de Zwijgerlaan. “Het was de kunst daar kwaliteit van te maken”, vertelt Jeroen. “Ook hier zijn functies gestapeld: aan de straat zitten Albert Heijn, Gall & Gall plus een parkeergarage." 

Ontwikkelaar Jeroen Dorrestijn op het dakpark.

"Omdat kabels en leidingen op de winkels liggen, kwam er zo nog twee meter bij. Daar bovenop bevinden zich de nieuwe woningen, aan een brede stoep als overgang tussen publiek en privégebied. De plantenvakken vragen bovendien om een flink pakket grond, zodat bomen en planten kunnen wortelen en de afwatering in orde is.”

Dit technische huzarenstukje levert een bijzondere plek op. Architectenbureau Geurst & Schulze voorzag huizen, trappen en muren van zachtrode en gele bakstenen, in afwisselend metselverband. Het glooiende park, toegankelijk voor mindervaliden, is nu ook de achtertuin voor de huurders van De Waaijer, de jaren negentigflat aan de voet.

Jeroen, terugkijkend: “In het ontwerpproces keken we steeds waar we een nieuw maaiveld konden maken, zodat plekken ontstaan die voor allerlei functies zijn te gebruiken, en voor groen. Daarbij stuurden we bij ondernemers flink op positionering van functies als expeditie, magazijn en kantine en indeling van de winkelruimte, zodat er een vriendelijk, open straatbeeld ontstaat. Zorgt ook voor veel daglicht in de winkels, prettiger voor bezoekers en werknemers. Zoveel bemoeienis lijkt misschien overdreven, maar het levert echt een aangenamere omgeving op. En dat wordt gezien.”