Hoe staat het met... Perron073

Statement als succesfactor

Maak 'm extreem veilig en tegelijkertijd bijzonder: op de muur van appartementencomplex Perron073 in Den Bosch lieten architect Marlies Zuidam en designer Kiki van Eijk al hun creativiteit los. Glazen bellen tussen ambachtelijk metselwerk: waarom zo'n statement? 

29 november 2017

Het ontwerp van Perron073 was niet een-twee-drie gemaakt. Door architect Marlies Zuidam van FAAM Architects was het appartementengebouw prachtig ingepast op het langgerekte plot in de binnenstad, aan alle zijden in sfeer en uitstraling aansluitend op de omgeving.

Complicerende factor was de nabijheid van het treinstation. De spoorwegen stellen hoge veiligheidseisen. Een gebouw dat dichtbij een gebruikte spoorweg staat, dient bestand te zijn tegen eventuele gevolgen van botsende treinstellen of goederentreinen met een gevaarlijke lading.

Perron073: 38 vrije sector huurappartementen in Den Bosch

Marlies moest daarom de gevel aan de stationskant extreem dik, dicht en veilig maken. “Eigenlijk een soort bunkerwand, zonder grote openingen. Dus de uitdaging voor ons was om dat dichte, enorme oppervlakte ook aantrekkelijk te maken.”

Interactie

Marlies en haar team dachten meteen aan een muur waarop patronen zijn uitgewerkt, omdat deze voor langere tijd interessant zijn om te zien. En wie zou die patronen beter kunnen ontwikkelen dan ontwerper Kiki van Eijk? Van Eijk, samen met haar partner Joost van Bleiswijk een van de boegbeelden van Dutch Design, is een meester in het werken met patronen en structuren, op kleine en grote schaal.

Kiki-Joost-Heijmans-Plan-B-2.jpg

Kiki van Eijk en Joost van Bleiswijk in Plan B in Eindhoven, waar hun bedrijf is gevestigd.

Marlies: “Haar werk heeft een feminien handschrift. Ze speelt altijd op een interessante manier met de begrippen hard en zacht. Zo maakte ze bijvoorbeeld een baksteentapijt en porselein dat eruitziet als textiel. Daarom vond ik haar de ideale persoon om deze ‘plofgevel’ te transformeren tot een kunstwerk. Design en architectuur zouden hier een interessante interactie aan kunnen gaan. Gelukkig gaf Heijmans ons die kans.”

Statement

perron073_6.jpg

Heijmans-ontwikkelaar Hannah Bakker zocht dan ook naar een statement, om de Welstandscommissie in Den Bosch te kunnen verrassen. “Ze stelden hoge eisen aan het ontwerp en wilden dat we iets bijzonders zouden maken. Het appartementengebouw ligt immers aan het oude centrum en er komen de hele dag door veel mensen langs. Hoe vertellen we het verhaal van die plek? Toen ik hoorde dat Marlies de hulp in wilde roepen van Kiki, ondanks dat ik op dat moment nog niet wist hoe ze de vraag in zou vullen, dacht ik: ‘Ja, we moeten iets rigoureus doen om verder te komen, een statement maken’.”

Verrijking

Kiki van Eijk was meteen geïnteresseerd, omdat zij niet vaak op zo’n grote schaal iets mag ontwerpen. “Dat een van Neerlands grootste bouwers zoiets initieert, maakt me meteen enthousiast. Ik wil ook graag leren van bouwers en architecten, dat brengt mij weer verder.”

De hoge eisen die aan de gevel werden gesteld, schrokken haar evenmin af: “Zoveel restricties maakt het juist interessant voor mij. Als ontwerper werk je graag met kaders, waarbinnen je wordt uitgedaagd iets heel anders te doen. Ik ga niet voor gemakkelijk, maar wil altijd een stap verder gaan dan is gevraagd.”

Kiki werkte een idee uit gebaseerd op ontmoetingen het feit dat een station een plek is waar mensen komen en gaan. “Het kunstwerk ‘Greeting’ van Bill Viola zag ik eens en daar moest ik weer aan denken. Treinen die elkaar passeren, snelheid, de lijnen van voortrazende treinen, dat wilde ik in reliëf aangebrachte lijnen vangen in de gevel.”

Een bijzonder element zijn de glazen bellen. Deze symboliseren de kleine ontmoetingen in het voorbijgaan op het perron tussen de passagiers. Kiki: “Zie het als spatten vrijkomende energie. Die toevallige ontmoeting in de trein, een sprankeling in het contact, verliefd worden of gewoon een leuk gesprek voeren. Die bellen zitten op plekken waar de lijnen samenkomen.”

perron073_5.jpg

Moet dit nou?

De uitvoering ging niet zonder slag of stoot. Architect Marlies lacht bij de herinnering aan de reactie van de uitvoerders. “Dan heb je iets behoorlijk ingewikkelds aan de tekentafel bedacht en vervolgens zeggen de Heijmans-mannen: ‘Poeh poeh, moet dit nou?’.” Gelukkig raakten zij ook overtuigd van het bijzondere idee en startten we met uitwerken".

Marlies en het Heijmans-team bezochten verschillende baksteenfabrikanten om de juiste te vinden en kwamen uit bij steenfabriek Engels. “Na het maken van het digitale ontwerp, maakten we met die steen mockups van de gevel, om te kijken of het samen stevig genoeg is en om te zien hoe het werkt op ware grootte”, vertelt Marlies. “Je moet toch kijken of het ’t beoogde effect wordt bereikt.”

De bellen zijn met de hand ingedeukt, om de reflectie te versterken. De butsen zorgen voor een fraaie lichtweerkaatsing.

Onregelmatigheden

De bellen zijn een verhaal apart. Er zijn niet zoveel glasblazers meer over in Nederland, de laatsten zijn actief bij Royal Leerdam Crystal. Kiki heeft vaker met ze gewerkt, voor bijvoorbeeld haar Oranjevaasje. “Ik wilde dat de bellen handgeblazen zouden worden en van ‘butsen’ en deuken zouden worden voorzien. De onregelmatigheden zorgen voor een steeds wisselende reflectie van het licht. En elke bel is anders, wat een veel spannender beeld geeft. Maar ja, zeg maar tegen zo’n glasblazer dat ‘ie een perfecte bel moet indeuken, hahaha.”

Verschillen

Het eindresultaat mag er zijn: vanaf iedere zijde toont de gevel een ander beeld. “Het reliëf zorgt voor een spannend beeld. De ribbels zijn ontstaan door stenen twee centimeter terug te leggen en twee centimeter naar buiten”, vertelt Marlies. “Omdat het licht gedurende de dag van intensiteit en kleur verandert, wisselen de verschillende onderdelen van de gevel ook elke keer”, vult Kiki aan.

Hoe staat het met Perron073 Kiki van Eijk Marlies Zuidam Heijmans 5.jpg

Wisselwerking

Dit ontwerp was alleen uit te voeren door ervaren metselaars, het is allemaal handwerk. Terwijl in de woningbouw vaker steenstrips uit de fabriek worden toegepast. Marlies concludeert: “We hebben met elkaar echt iets bijzonders neergezet, waar alle partijen heel veel energie in hebben gestopt.”

Heijmans-ontwikkelaar Hannah is heel tevreden dat het alle partijen is gelukt iets bijzonders en tegelijkertijd subtiel en tijdloos te maken. “Marlies denkt in mogelijkheden, binnen de bandbreedtes die er zijn, en tussen haar en Kiki ontstond een prachtige wisselwerking. Ook Amvest, de partij die de appartementen in Perron073 verhuurt, is er erg blij mee.”

Hoe staat het met Perron073 Kiki van Eijk Marlies Zuidam Heijmans 4.jpg

.

Voor Hannah was het goed te zien wat voor moois er kan ontstaan als je uit je comfortzone stapt. “Dat je binnen de bestaande bouwprocessen goed tot nieuwe ideeën kan komen. Ik zou het zo weer doen en het al mijn collega’s aanraden.” Kiki: “Echt tof dat Heijmans dit aandurft, zo’n statement te maken in een klein project.”