Hoe staat het met... Noorderhaven Zutphen

Ruimte voor regen

Sinds de oprichting in de 13e eeuw hebben de waterschappen dermate goed voor de kwaliteit van ons water en onze veiligheid gezorgd, dat bijna niemand zich er nog druk over maakt. Maar de trek van mensen van het buitengebied naar de stad vergroot de aandacht voor de rol van waterschappen. De gebiedsontwikkeling Noorderhaven in Zutphen kan volgens Waterschap Rijn en IJssel en Heijmans hét voorbeeld van de waterbewuste stad worden.

12 maart 2015

Molgoot

“Kijk, een IJzeren Gordijn.” Marga Limbeek, programmaleider van de Klimaat Actieve Stad bij Waterschap Rijn en IJssel, wijst op een gootje dat met een ijzeren rooster is afgedekt. Het rooster typeert hoe water uit het zicht wordt gehouden. De groei van steden zorgt dat een groter oppervlak met stenen is bedekt, wat opvang van regenwater bemoeilijkt. Tegels in achtertuinen zijn makkelijk te onderhouden, maar meer groen is nodig om de toenemende piekbuien op te kunnen vangen. In het bewustzijn van burgers is regenwater geen probleem meer. “Met een molgoot, een gootje waar je het water door ziet stromen, laat je zien waar het regenwater naar toe gaat”, vervolgt Marga. Léon Dielen, verantwoordelijk voor het concept Waterbewuste Stad  van Heijmans, antwoordt: “Vroeger had je aan gebouwen waterspuwers, waardoor je zag hoe het regenwater de straat opliep. Daarmee gaat water meer leven.”

Marga: “Het is frappant dat we het zo goed hebben geregeld dat water onzichtbaar is geworden. Regenwater is weggestopt, onze waterveiligheid lijkt geregeld en drinkwater is heel goedkoop. De ingenieurshouding in de bouw is zo sterk dat we problemen technisch wegwerken, waardoor je er als burger te weinig van merkt.”

De Waterbewuste Stad is een heldere visie van Heijmans op het omgaan met water, waarbij bewuster, goedkoper en een hogere betrokkenheid van burgers centraal staan. Uit afvalwater kunnen we met de juiste installaties eenvoudig warmte, energie, waardevolle grondstoffen en schoon water halen. Meer over De Waterbewuste Stad.

Het Waterschap Rijn en IJssel heeft een innovatieprogramma waarmee ruimte wordt gecreëerd voor innovatieve ideeën en nieuwe manieren van werken. Een van de deelprogramma’s hierin is de Klimaat Actieve Stad. Hierbinnen is gelegenheid om met de steden en dorpen beter in te spelen op veranderende klimaatomstandigheden. Het met de burgers en netwerkpartners actief werken aan hun leefomgeving levert enthousiaste reacties op en leidt tot nieuwe initiatieven.

_YK23265.jpg

Marga Limbeek (Waterschap Rijn en IJssel) bespreekt met Léon Dielen (Heijmans) de mogelijkheden binnen de gebiedsontwikkeling Noorderhaven in Zutphen.

Water in de wijk

Noorderhaven is een transformatie van een bedrijventerrein naar een stadse woonwijk. Bij deze transformatie is het belangrijk om de wijk zo te ontwikkelen dat de bewoners van de toekomst nog steeds blij zijn met de keuzes die nu worden gemaakt. Waterschappen denken daarom graag al in een vroege fase mee in de vormgeving en inrichting van de wijk en de rol van het water hierin. Water en groen vervullen een relevante rol voor een aangenaam leefklimaat in de stad. De taken van waterschappen lagen vanouds meer in het buitengebied, waar landerijen droog werden gehouden en het drinkwater gewonnen.

Van dijken naar waterpleinen

In Noorderhaven zien Marga en Léon voldoende mogelijkheden voor een grotere rol van water in de stad. “Laatst viel me bij een nieuwbouwwijk al op dat al die achtertuinen vol tegels liggen. We krijgen meer piekbuien, meer warme dagen en om dat op te vangen moeten we juist minder stenen hebben. Het tegenoverstelde gebeurt. In Noorderhaven zijn waterpleinen ingetekend. Daarmee kun je water in de wijk zichtbaarder maken en je kan de wijk groener maken”, aldus Marga.

We krijgen méér piekbuien, méér warme dagen en om dat op te vangen moeten we juist mínder stenen hebben

Léon: “Dat is een mooie interactie in een wijk, waarmee je water leuk maakt. Hier willen we ook de binnenterreinen van de wooncomplexen gebruiken als wateropvang, maar we moeten dat ook combineren met de wens van kopers om hun auto voor de deur kwijt te kunnen. Het is een spagaat. Hetzelfde geldt voor het gebruik van regenwater om de wc door te spoelen. Daar gebruiken we nu nog drinkwater voor, maar dat is in verhouding duur en natuurlijk zonde van dat water. De kunst is om opvangen, benutten en afvoeren van water meer een lokale verantwoordelijkheid te maken en volgens Heijmans kan dat door het watersysteem decentraal op te zetten. Ons concept van de Waterbewuste Stad is daarop gebaseerd.”

Gebruik laten voelen

Niet alleen maatregelen in onze leefomgeving moeten het waterbewustzijn verhogen. Léon: “We moeten kijken hoe waterbewustzijn gemak en geld op kan leveren. In Duitsland betaal je minder belasting als je zelf regenwater afvoert. In Nederland betaalt iedereen voor drie zogenoemde vervuilingseenheden aan rioolheffing. Ofwel, alsof elk huishouden uit drie personen bestaat. Daar zit geen stimulans in.”

Marga: ”Bestuurlijk is er toenemende aandacht voor de waarde van water voor bijvoorbeeld de lokale economie, de recreatie en de gezondheid. Meer de zachte factoren dan alleen de fysieke leefomgeving. Vanaf het begin kijken we bij een plan hoe we meer met water kunnen doen. Kunnen we lokaal blauwalgen bestrijden door warmte uit het oppervlaktewater te halen en deze warmte weer te benutten in wooncomplexen in de buurt? Hoe kunnen we de circulaire economie stimuleren en bijvoorbeeld een lokale kringloop op gang brengen? Hoe maken we water tot verbindend element? Hoe kunnen we onze betrokkenheid bij ontwikkelingen vergroten? En natuurlijk ook met initiatieven zoals het Waterlicht van Daan Roosegaarde.“ Léon: “Onze systemen van waterzuivering, bescherming tegen hoogwater en drinkwater zijn zo met elkaar verweven. We moeten de problemen ook samen oppakken.”