Hoe staat het met... Katendrecht

Frisse wind door Katendrecht

Zeemanskwartier, hoerenbuurt, Chinatown. Allemaal typeringen van Katendrecht uit de roemruchte historie. Na grote sociale problemen eind vorige eeuw zit de Rotterdamse wijk sterk in de lift. Diverse partijen staken jarenlang hun nek uit om het schiereiland te verbeteren. Een rondje ‘talk of the town’ met de drie hoofdrolspelers: de gemeente, Woonstad en Heijmans.

25 februari 2015

'Kaapse violen'

Katendrecht stond bekend als een sociaal roerige wijk die regelmatig negatief in het nieuws kwam. Een achterstandswijk met dichtgetimmerde panden, drugsoverlast, lawaai op straat en de nodige ‘rode lichten’. In het verleden zijn diverse pogingen mislukt om te komen tot de broodnodige vernieuwing van deze buurt.

Sander Geenen (projectmanager stadsontwikkeling bij de gemeente Rotterdam), Jenny Vermeeren (regiodirecteur bij Woonstad Rotterdam) en Christiaan Cooiman (ontwikkelingsmanager bij Heijmans) blikken terug en kijken met zelfvertrouwen richting de toekomst. Christiaan: “Er was hier een aantal jaar geleden een hele wereld te winnen. Toen we hier 2000 begonnen, lag er al jaren een beschilderde eerste heipaal op het schoolplein te wachten om gebruikt te worden voor de nieuwbouw van de school. Dan begrijp je dat je hier met een flinke achterstand de wedstrijd in gaat. Weinig mensen hadden er nog vertrouwen in dat het nog goed zou komen met de Kaap. Nu, ruim tien jaar later wonen hier de Kapinezen, allochtonen en nieuwe Katendrechters dwars door elkaar. Mensen kopen hier een huis om echt te gaan wonen, niet alleen om te investeren. Mensen willen er iets van maken. Het is hier weer gezellig, rauw, Rotterdams.”

Katendrecht_Heijmans_20_2000.jpg

Van links naar rechts op de Rijnhavenbrug: Sander Geenen (gemeente Rotterdam), Christiaan Cooiman (Heijmans) en Jenny Vermeeren (Woonstad).

Frisse wind

Tijd voor een wandeling door Katendrecht. Dat er al veel gebeurd is de afgelopen 15 jaar is goed te zien. In de Fenixloodsen bruist het al van de activiteiten. Vanuit de loodsen trekt de tocht langs de Rijnhavenbrug richting het culinaire Deliplein. We lopen via het verhalenhuis Belvédère naar het Kaappark en de prachtig aangelegde kade, waar veel nieuwe woningen aan zijn gelegen. Onderweg worden afwegingen overpeinsd en wordt geconcludeerd dat deze gebiedsontwikkeling qua aanpak geslaagd is. Jenny: “We hebben goed naar de context gekeken en ons afgevraagd: wat treffen we aan en waar gaan we mee aan de slag?” Christiaan: “Niet alles is van te voren bedacht en afgesproken. Dat heeft in tegenstelling tot een in beton gegoten plan goed gewerkt. We zijn gewoon begonnen.”

Rondje Katendrecht met 1: Fenixloodsen, 2: Rijnhavenbrug, 3: Deliplein, 4: Belvédère, 5: Kaappark, 6: Laankwartier / Maashavenkade, 7: Tarakanpad.

Drie-eenheid

Het is een cliché, maar samenwerken is hier al jarenlang het toverwoord. De onuitgesproken wilskracht en de drive van de verschillende mensen die zich voor deze herontwikkeling hard maken zijn een absolute succesfactor. Binnen de gemeenschappelijk gedragen visie en strategie speelt iedere partner zijn eigen rol.

Een belangrijk onderdeel dat tot het domein van de gemeente behoort, is de inrichting van de openbare ruimte. Sander: “De bestaande woonbuurten op De Kaap zijn stevig onder handen genomen. Door veelvuldig overleg hebben we ervoor gezorgd dat bij alle plannen en maatregelen de blik altijd gericht bleef op de lange termijn en het belang van Katendrecht als geheel. Wat ik waardeer aan de samenwerking is de aanpak van laagbouw en grondgebonden woningen. Hoogbouw maakt een wijk toch iets anoniemer en we zitten pal naast de Kop van Zuid waar hoogbouw de toon zet. Ondertussen is er ook nog gewoon industrie aanwezig. We proberen de rauwe randen hier samen te laten komen.”

Katendrecht_Heijmans_34_2000.jpg

Jenny vult aan: “Veel van de bestaande woningen zijn aangepakt door Woonstad, waarbij een deel is aangeboden als kluswoningen. We hebben de doorstroming vanuit een huurwoning binnen de wijk mogelijk gemaakt door de bestaande woningaanbod deels om te vormen van huur naar koop. Ook de ontwikkeling van het Laankwartier is door Woonstad opgepakt. De laatste drie koopprojecten Van Kaap Belvédère gingen ook in de crisisjaren als warme broodjes over de toonbank.”

Parkkwartier

Heijmans heeft het Parkkwartier – met 140 koopwoningen – voor zijn rekening genomen. Christiaan: “Wat wel echt stoer is, is dat we aan het begin van de herontwikkeling zijn begonnen met een aantal voorzieningen die maatschappelijk van grote waarde zijn geworden: een brede basisschool, een zorgcentrum en een nieuwe Chinese Kerk. Door deze volgorde te bewandelen hebben we uiteindelijk een vliegende start gemaakt. Deze was financieel niet altijd even rendabel, maar daar plukken we nu jaren later met de nieuwe ontwikkelingen wel de vruchten van.”

Fenixloodsen

Daarnaast zorgt Heijmans in samenwerking met de gemeente voor de herontwikkeling van de karakteristieke Fenixloodsen aan het Deliplein. Bovenop de bestaande loodsen, waarin onder meer het theater Walhalla, winkels en uitgaansgelegenheden worden ondergebracht, worden 200 woningen (Fenixlofts) gebouwd.

Katendrecht_Heijmans_25_2000.jpg

De Fenix Food Factory is de Katendrechtse variant van de Markthal.

Katendrecht_Heijmans_22_2000.jpg

In de Fenix Food Factory kun je eten maken, kopen, opeten en zelfs de meubels kopen waar je op zit.

De Fenixloodsen zijn nu al een belangrijk icoon op Katendrecht. De loodsen zijn bijzonder slim ingezet om als publiekstrekker te fungeren. Onder andere theater Walhalla, Circus Rotjeknor, diverse evenementen en een foodmarket zijn in de loodsen te vinden. Sander: “De Fenix Food Factory is de Katendrechtse variant van de Markthal. Het is een enorme aanjager voor het gebied. Mensen uit de hele stad stappen op de fiets om hier te komen genieten van lekker eten. Zeven ondernemingen vormen samen dit foodconcept. Je kunt hier eten maken, kopen, opeten en zelfs de meubels kopen waar je op zit. De geur en de sfeer in de loods is écht Rotterdams. De locatie is zo populair dat we nu ook naar een invulling gaan kijken op de verdiepingen van de loodsen. Denk bijvoorbeeld aan flexruimtes voor creatieve ondernemingen.”

Nog niet zo lang geleden is het schiereiland ook beter bereikbaar gemaakt. Sinds februari 2012 is de Rijnhavenbrug, met als bijnaam ‘Het Vluggertje’, voor langzaam verkeer geopend. Sander: “Deze brug heeft echt een klap gegeven op de ontwikkeling van Katendrecht. Met de fiets of te voet ben je nu in no-time vanuit het centrum via de Kop van Zuid op Katendrecht.”

Deliplein

De herontwikkeling van het Deliplein was een van de eerste ontwikkelingen op Katendrecht. De gemeente heeft de plint met de winkels aangepakt en Woonstad heeft de woningen boven de winkels onder handen genomen. Jenny: “De woningen zijn hier ge-de-renoveerd. Sommige woningen waren op een vreemde manier samengevoegd. Dat hebben we weer rechtgetrokken. De panden zijn met veel oog voor detail gerestaureerd en de openbare ruimte is volledig aangepakt. Met de restaurants, cafés, theater en bijzondere shops is het Deliplein het kloppende hart van de Kaap geworden.”

Katendrecht_Heijmans_28_2000.jpg

De herontwikkeling van het Deliplein was een van de eerste ontwikkelingen op Katendrecht. Jenny toont een afbeelding van het vroegere Deliplein.

Katendrecht_Heijmans_30_2000.jpg

Het Deliplein voor de herontwikkeling.

Sander vult aan: “Ook het jaarlijkse festival ‘De nacht van De Kaap’ rond het Deliplein heeft Katendrecht op de kaart gezet als uitgaansgebied. Maar we zien nu dat het succes ook een andere kant heeft, want met de Fenixloodsen in ontwikkeling, wordt de Veerlaan tussen het Deliplein en de loodsen als een behoorlijke barrière gezien. Kijk, vroeger stond je met je rug naar de loodsen, maar nu worden ze onderdeel van het geheel. We willen niet dat het straks twee afzonderlijke plekken worden. Er moet interactie met het Deliplein komen. Een prachtige uitdaging om dat weer samen voor elkaar te krijgen. Daar denken we nu al over na.”

Wonen op een schiereiland

Met nieuwe woonbuurten als het Laankwartier en het Parkkwartier kreeg Katendrecht een grotere verscheidenheid aan woonmilieus, wat weer heeft geleid tot een minder eenzijdig samengestelde bevolking. Christiaan over het Parkkwartier: “Vroeger was dit havengebied. De woningen zijn half rond qua vorm omdat ze de lijn van de oude treinrails volgen. Waar nu woningen staan, stonden vroeger loodsen. De maten van de loodsen hebben we aangehouden voor de woongebouwen. Ik ben hier echt zo trots op! Het genetisch materiaal voor een gebiedsontwikkeling is hier te vinden. Het sterft hier van de kwaliteit.”

Katendrecht_Heijmans_9_2000.jpg

Het Laankwartier aan de Maashavenkade.

Vooral jonge gezinnen en kleine huishoudens op zoek naar iets authentieks, voelen zich aangetrokken tot de nieuwe en gerenoveerde woningen. Want de Kaap is onmiskenbaar ‘anders’. Of je nu woont in een moderne nieuwbouwwoning aan het water, een eigentijds appartement achter een historische gevel op het Deliplein of een luxe stadswoning midden in de wijk. Je woont hier in een wijk die de sfeer van het roerige havenverleden ademt.

Kosten-baten

Jenny: “Uit een recente Maatschappelijke Kosten-Batenanalyse is gebleken dat door de komst van Theater Walhalla de gebiedsontwikkeling met 2 á 3 jaar heeft versneld. Walhalla fungeerde als een katalysator voor de komst van andere creatieve ondernemingen. Je ziet ook dat de investeringen die vooraf zijn gedaan om Katendrecht op de kaart te zetten (zoals een gezondheidscentrum, kinderopvang, het Kaappark en een nieuwe wandelpromenade) een versnelling teweeg hebben gebracht in de totale gebiedsontwikkeling. Bovendien is het gelukt om de oude loodsen en het Deliplein met culinaire, creatieve voorzieningen te verbijzonderen. Er is nu een duidelijke reden om naar Katendracht te gaan of om er te gaan wonen, want het is hier culinair, cultureel en creatief. We zijn daar met elkaar erg trots op, want het was niet vanzelfsprekend dat dit zou gaan lukken.”

Een belangrijk onderdeel van de gebiedsontwikkeling was en is nog steeds de indringende promotiecampagne. Onder de leuze ‘Kun jij de Kaap aan?’ wordt geappelleerd aan het even roemrijke als rauwe verleden van Katendrecht als dé zeemansbuurt van de havenstad Rotterdam. Sander: “We hebben met z’n drieën deze campagne, die in 2003 van start ging, bedacht en met de ondernemers, bewoners en andere betrokkenen uitgevoerd. Het is zo’n succes dat we niet zo lang geleden een ‘doorstart’ hebben gemaakt. Via de app en de social media kanalen kunnen mensen alle activiteiten op de Kaap volgen.

Lange adem

De gebiedsontwikkeling op Katendrecht is nog niet klaar, maar het omslagpunt is al gepasseerd. Daarvoor zijn uiteenlopende signalen zoals de ontwikkeling van de Fenixloodsen, de goed draaiende horeca en een goede ‘veiligheidsindex’ die spectaculair is gestegen. Christiaan: “We gaan hier de komende jaren nog vrolijk met z’n drieën verder. We zijn niet van plan om als Heijmans hier een passant te worden: bouwen en wegwezen. De afgelopen 10 jaar is Heijmans een constante factor geweest. Als partij, maar ook persoonlijk. Woonstad en de gemeente zijn hier natuurlijk eigenaar en Heijmans is plat gezegd inwisselbaar. Maar daar zijn we hier niet voor op aarde. We gaan hier met een gezamenlijk commitment nog jaren door om Katendrecht mooier te maken. Om te beginnen met de herontwikkeling van de Fenixloodsen waar we in het najaar mee gaan starten.