Hoe staat het met... Kanaleneiland Utrecht

Opnieuw ontdekken van kwaliteit

De gebiedsontwikkeling van Kanaleneiland in Utrecht is in volle gang. Met innovatieve woonideeën trekt Heijmans nieuwe bewoners aan en worden in de karakteristieke portiekflats licht, lucht en ruimte, de oorspronkelijke uitgangspunten van de wijk, in ere hersteld. Ontwikkelaar Melissa Janmaat en projectmanager Richard Felten leiden rond. 

17 mei 2017

Grootse idealen kenmerkten de bouw van Kanaleneiland in Utrecht eind jaren vijftig van de vorige eeuw: ruime opzet, veel groen, winkel- en sportvoorzieningen dichtbij en portiekflats. De ‘Rozenwijk’ zou zo een stad op zich worden. Door allerlei oorzaken werd deze droom geen werkelijkheid: vijftig jaar later werd Kanaleneiland bestempeld als 'probleemwijk'. 

Grootse idealen kenmerkten ook begin deze eeuw de plannen voor vernieuwing. Zoveel mogelijk slopen en nieuw bouwen, om de neergaande spiraal te keren. Het liep opnieuw anders. De crisis en voortschrijdend inzicht zette de bouwpartijen op een ander spoor: opnieuw kijken naar de bestaande woningen en openbare ruimte, die verbeteren en waar nodig nieuwe bebouwing toevoegen.

Diversiteit bewoners en stenen

Heijmans werkt al sinds 2002 aan de gebiedsontwikkeling van Kanaleneiland. Van de vijf deelplannen waarin het project is opgeknipt, zijn de eerste twee afgerond. De huidige activiteiten concentreren zich aan de noordzijde van de Churchilllaan. Rondom vier binnentuinen renoveert Heijmans hier 504 appartementen, 20 kluswoningen en bouwt 235 appartementen. Zowel koop als huur, sociaal en vrije sector, voor de zogenaamde ‘actieve stedelingen’. 22 Eengezinswoningen zijn in ontwikkeling.

Kanaleneiland_8.jpg

Op de bouwplaats van Kanaleneiland-Centrum vindt de landelijke aftrap van de Dag van de Bouw plaats.

De voor Kanaleneiland typerende vierlaags-portiekflats worden onder de vlag Your Urban Space gerenoveerd tot startersappartementen. Deze vormen de basis van een vernieuwde buurt met een stedelijk karakter. Dat doet Heijmans door middel van respectvolle renovaties, een diversiteit aan woonvormen en nieuwbouw.

Identiteit behouden

Deze mix van nieuwbouw en renovatie is ontstaan toen de economie en woningmarkt in 2008 instortten. Terugkijkend noemt Melissa de crisis een ‘blessing in disguise’. “De bestaande woningen zouden anders niet opnieuw zijn ontdekt en gewaardeerd. Ook de aandacht voor organische, kleinschalige ontwikkeling, met de menselijke maat voorop, is in de crisistijd ontstaan. De identiteit van de wijk blijft op deze manier bewaard. Bijzonder is dat diverse anti-krakers, die na het verhuizen van de oorspronkelijke bewoners hier kwamen, zich nu definitief in Kanaleneiland hebben gevestigd.”

“Uniek in onze aanpak is de combinatie tussen het eerst renoveren van de bestaande blokken in verschillende stadia en de appartementen daarna als bijvoorbeeld klusklaar-woningen aan te bieden”, vertelt Richard. “We combineren hier verschillende manieren van werken om te komen tot huizen die passen bij de vragen van hedendaagse woningzoekenden.”

Kanaleneiland_1.jpg

Projectmanager Richard Felten op de bouwplaats.

Die combinatie is goed te zien op de bouwplaats aan de Churchillaan. Meteen bij de ingang werken Heijmans-medewerkers aan nieuwbouwcomplexen die het huidige gebied zullen begrenzen. “Deze vier blokken dienen straks, samen met de gebouwen aan de overkant van de weg, als toegang tot de wijk,” vertelt Richard. “De contouren van de eerste toren worden nu langzaam zichtbaar. We storten de wanden en vloeren van deze nieuwbouwblokken in eigen beheer. Daarna start een grote groep collega’s met de verdere realisatie van de woningen. Van het storten van het beton tot en met de laatste aftimmering.”

Do it yourself-mentaliteit

Een van de  doelen van de gebiedsontwikkeling was het aantrekken van nieuwe groepen bewoners. Vooral de klusklaar-woningen lokken jonge mensen met een pionier-achtige instelling naar Kanaleneiland. Van deze woningen moet je de potentie kunnen inzien, wordt duidelijk bij een kijkje binnenin. De vierkamerappartementen zijn niet spic en span, maar juist in de originele staat gelaten.

Een van de karakteristieke details die kopers aantreffen in de klusklaar-woningen.

Zo zijn elementen bewaard waar liefhebbers van karakteristieke details voor kunnen vallen, zoals een kleurrijk betegelde schouw of betonnen trappenhuis. Willen de kopers bijvoorbeeld toch gestucte wanden of een laminaatvloer, dan pakt Heijmans dit voor hen op. Op deze manier is maatwerk te leveren voor ieder appartement.

Spannend leerproces

Prima middel om een paar jaar geleden nieuwsgierige starters in een lastige woningmarkt toch tot koop te verleiden. Wel complex in de uitvoering: elk appartementsgebouw bleek weer in andere bouwkundige staat te zijn. “Hier is creativiteit voor nodig”, beaamt Melissa. “Dit zit tussen nieuwbouw en renovatie in. Je gaat een uitdaging aan: ook al is het gebouw geïnspecteerd, tijdens het proces kom je soms voor verrassingen te staan.” Richard vult aan: “Tijdens renovaties weet je nooit precies wat je tegenkomt. Die verrassingen doen een beroep op je improvisatievermogen en vakmanschap.”

Heijmans Kanaleneiland renovatie.jpg

Licht, lucht en ruimte

Een van de manieren waarop levendigheid in Kanaleneiland wordt teruggebracht, is het bij de portiekflats verwijderen van de bergruimtes op de begane grond. Deze vervangt Heijmans door woningen, met grote glazen puien en voortuin. Melissa: “Zo zijn er weer ogen op de straat. Dit draagt bij aan het gevoel van veiligheid en maakt het gemakkelijker een praatje te maken met buren en voorbijgangers."

Om dit gevoel te versterken wordt ook de verbetering van de openbare ruimte integraal aangepakt: Heijmans coördineert de samenwerking tussen gemeente en nutsbedrijven die hier allemaal een rol spelen. Nu al zichtbaar zijn de natuurlijke tinten waarin de onderste woonlagen van de portiekflats zijn geschilderd. Deze sluiten aan op de nieuwe klinkers in de straten en de oude bomen. Bij de renovatie is veel geïnvesteerd in licht, lucht en ruimte voor de appartementen. Langzamerhand keren zo de oorspronkelijke uitgangspunten van het ontwerp van Kanaleneiland terug. De ruimte tussen de bouwblokken en het volop aanwezige groen vallen weer op: voor veel Utrechters een openbaring.

Kanaleneiland_10.jpg

Harde keuzes

Voor starters zit het in Kanaleneiland wel snor. Wat brengt de toekomst? Melissa ziet kansen nu de woningmarkt aantrekt. “Eengezinswoningen met een tuin maken het bijvoorbeeld mogelijk in de eigen buurt wooncarrière te maken. Wellicht is er ook meer ruimte voor verdere verduurzaming.

In de eerdere stadia van de gebiedsontwikkeling moesten harde keuzes worden gemaakt, niet alles kon. De markt ziet er nu weer heel anders uit. Met de onvoorspelbaarheid van ontwikkelingen moet je kunnen dealen als bedrijf, flexibel meebewegen zover dat kan, terwijl je het maatschappelijke doel van de gebiedsontwikkeling voor ogen houdt.”

Kanaleneiland_7.jpg

Veel bekijks tijdens de rondleidingen trok een exemplaar van de Heijmans ONE in de binnentuin tussen de Roosevelt- en Auriollaan. Dit tiny house is door Heijmans in de eerste binnentuin geplaatst om de herontwikkeling van het gebied op de kaart te zetten, in vaktermen ‘placemaking’. Omdat de binnentuin is bedoeld voor gezamenlijk gebruik, delen de bewoners de Heijmans ONE voor gezamenlijk overleg of activiteiten.