Hoe staat het met... De wijk als thuis

Zorgen voor elkaar

‘De wijk als (t)huis’ is één van de vijf winnende plannen van de prijsvraag Who Cares, uitgeschreven door de Rijksbouwmeester. Sinds vorig jaar oktober is het winnende team aan de slag met dit plan voor Geleen-Zuid en Kluis. In de zomer gaf de Rijksbouwmeester het project opnieuw een zetje, hoe staat het er nu voor?

18 september 2018

De wijk als (t)huis is een concept voor een woonomgeving waarin de zorg voor elkaar centraal staat. Het prijswinnende plan is uitgewerkt voor een locatie in Geleen-Zuid en Kluis, waarbij niet alleen de aandacht uitgaat naar het ontwerp voor het gebouw ‘D’n Spaanse Haof’ (een carré-hoeve met verschillende woontypen), maar ook zeker naar de openbare ruimte, zorgaanbieding en mobiliteitsaspecten. Bij zo'n plan hoort ook een multidisciplinair team. Vanuit Heijmans is Kees Strooper betrokken om de financiële en technische haalbaarheid te bestuderen.

2017 1107impressie dewijkals thuis.jpg

Eind juni maakte Rijksbouwmeester Floris van Alkemade bekend dat de prijsvraag een vervolg krijgt in de vorm van een Community Of Practice. De overheid wil kennisdeling en inhoudelijke ondersteuning faciliteren om vernieuwende plannen voor wonen en zorg ook daadwerkelijk te realiseren: te beginnen bij de prijswinnaars van Who Cares. Want dat het winnen van een prijsvraag wel gesprekken opent, maar nog niet alle (politieke) deuren, bewijst het traject dat de teams sindsdien hebben doorlopen.

Solidariteit

Architect Hélène Houben is de initiatiefnemer van De wijk als (t)huis. “Uitgangspunt is dat mensen zo lang mogelijk in hun eigen woning kunnen blijven. Dat betekent dat je levensloopbestendige woningen bouwt, waarin ook zware zorg mogelijk is. Het is de bedoeling om een aantal woningen van preventieve maatregelen als domotica te voorzien en om over de zware en palliatieve zorg aan huis met de naastliggende zorginstellingen het gesprek aan te gaan.

Maar ons plan heeft ook ambities voor de inrichting van de openbare ruimte en de wijze waarop je mobiliteit organiseert.” Wonen stopt niet bij de voordeur, vindt Hélène. Zij ziet een rolstoel- en dementievriendelijk langzaam verkeerscircuit als voorwaarde om de nieuwe woonhoeve met de buurt, de wijk en de stad te verbinden.

Impressie van d'n Spaanse Haof.

Ontmoeten en verbinden

“Als senioren steeds langer thuis blijven wonen, moeten zij ook zo lang mogelijk zelfredzaam blijven. Dagelijkse bezigheden als bijvoorbeeld boodschappen doen, een bezoek aan de huisarts of familie brengen, in het café een kaartje leggen; dat moeten ze zelfstandig kunnen blijven doen.” Alternatieve vormen van vervoer dragen dan bij aan de zelfredzaamheid en de bewegingsvrijheid van mensen.

“Ontmoeten en verbinden zijn de belangrijkste aspecten in ons plan, we proberen de drempels in de hof en in de openbare ruimte letterlijk en figuurlijk te slechten”, vertelt Hélène enthousiast. “De woonhoeve is bedoeld voor mensen mét en zonder zorgvraag, zodat bewoners elkaar kunnen ondersteunen en iets voor elkaar kunnen betekenen. Er is geen leeftijdsgrens, wel wordt er een beroep gedaan op solidariteit.”

De kernwaarden uit het plan worden zeer gewaardeerd door de bewoners van Geleen-Zuid en Kluis. Dat weet Hélène uit de eerste hand: sinds oktober organiseerde ze flink wat bijeenkomsten, stond op informatieavonden en braderieën. Als het aan de belangstellenden ligt, gaat volgende week de eerste schop in de grond voor de hoeve. “Ze staan te springen om in te schrijven”, aldus Hélène. Maar de locatie blijkt een ingewikkelde eigendomssituatie te hebben en de betrokken woningcorporatie heeft een andere agenda. “Het kost veel tijd en energie om er een echt project van te maken.”

Maatwerk op locatie

Hanna Smeets is werkzaam bij de Provincie Limburg: “Tijdens het prijsvraagproces heb ik veel geleerd van de inzichten en motieven van de teamleden. Ik vind het ook nu een boeiend proces met serieuze en gecompliceerde uitdagingen.”

Ze beaamt dat er nog veel werk verzet moet worden. “Binnen het team heb ik een focus gelegd op mobiliteit: in mijn visie is dat een belangrijke factor in het lang zelfstandig kunnen zijn. Initiatieven voor nieuwe vormen van mobiliteit hoeven niet alleen van vervoersbedrijven of lokale en regionale overheden te komen; ook bewoners kunnen daarin een rol hebben. De initiatieven vanuit de wijk zijn er nog niet. Wel heeft zorginstelling Zuyderland Parc Glana op eigen initiatief en in aansluiting op ons plan inmiddels een ANWB-automaatje-project opgestart.”

Verantwoordelijkheid nemen

Marieke Cloosterman, programmamanager Anders Beter bij ROS Robuust en in het prijsvraagteam vooral betrokken bij de voorstellen voor de verschillende vormen van zorg, onderschrijft de waarde van de multidisciplinaire aanpak: “Door alle perspectieven bij elkaar te leggen, krijg je een betere oplossing”.

Al in de prijsvraagfase zijn bewoners en zorginstanties bij het project betrokken (‘uren praten, verbinding maken, draagvlak creëren’), na het winnen van de prijs is dat proces doorgezet. Marieke: “Als je wint, heb je vrienden. Het draagvlak dat we vonden bij de bewoners moet nu concreet worden omgezet in een plan dat leidt tot realisatie.”

Dewijkalsthuis Heijmans_HoubenArchitectuur team 2.jpg

Het team met de klok mee: Kees Strooper, Hanna Smeets, Marieke Cloosterman en Hélène Houben.

Andere plattegronden

Ook Kees Strooper van Heijmans volgt het plan van dichtbij. Hij deed in de prijsvraagfase vooral haalbaarheidsstudies. Kees heeft daarbij gemerkt dat Heijmans als “bouwer met toegevoegde waarde” veel kennis kan inbrengen op het moment dat het initiatief voor een complex woon-zorgproject genomen is. “Levensloopbestendige woningen vragen om andere plattegronden, zijn technisch ook wat complexer. De kwaliteit van het wonen wordt net iets anders vertaald. Ja, met onze ervaring kunnen we in het ontwikkeltraject zeker een rol spelen.”

Op dit moment is de gemeente bezig met een plan van aanpak hoe De wijk als (t)huis van het winnende prijsvraagplan tot een uitvoerbaar plan kan komen, waarin de basisideeën en principes van het ontwerpende team worden gerespecteerd. Beoogd wordt dit plan begin november bij het bezoek van de Rijksbouwmeester en de directeuren van de ministeries van VWS en BZK te presenteren. Wordt vervolgd!