Wisseling van de veiligheidswacht

Jan Heijmans blikt terug, opvolger Werner van Eck kijkt vooruit

17 april 2019

Op de enorme zandvlakte spitst Jan Heijmans zijn oren. Doodse stilte. “Ik dacht het al." Hij wijst op een trekker-met-oplegger in de verte. “Die heeft zijn achteruitrijsignaal uitgezet.” Gesprek met Mister Safety van Heijmans en zijn opvolger Werner van Eck. 

Een lentedag op het voormalige Dico-terrein in Uden. Het is leeg en uitgestrekt, al wijzen bewegende stippen op activiteit. Ruim tachtig jaar stond hier een beddenfabriek. Maar Jan Heijmans – “ja, kleinzoon van de oprichter” – laat zich niet in slaap sussen. Met wakkere blik loopt hij over het terrein waarop Heijmans de nieuwbouwwijk Land van Dico gaat realiseren.

Zonder berispingen wijst Jan een chauffeur van het grondverzetbedrijf op een nalatigheid: zijn achteruitrijsignaal staat uit. De man knikt deemoedig. Hij piept niet; zijn aanhanger even later wel.

Terug in de bouwkeet: “Ik wil geen inspecteur spelen. Daar win je de oorlog niet mee. Ik ga in gesprek. Dat heeft veel meer zin”, weet Jan. Hij heeft recht van spreken. In 2013 zei hij ‘ja’ tegen een uitdaging zo groot als tien gestapelde zeecontainers: manager worden van GO!, het Heijmans-brede veiligheidsprogramma.

Hard nodig, leert een terugblik. “Onze IF, oftewel het aantal verzuimongevallen – exclusief onderaannemers – per één miljoen werkuren, lag indertijd rond de 8. Nu schommelt het tussen 3,5 en 3,9. Op jaarbasis is het aantal ongevallen met verzuim – inclusief onderaannemers – met de helft gedaald. Een succes, maar we zijn pas halverwege.”

Jan Heijmans Werner van Eck veiligheid Land van Dico.jpg

Werner van Eck en Jan Heijmans op de bouwplaats van het Land van Dico in Uden.

Geen sprookje

Toch heeft Heijmans al een grote sprong voorwaarts achter de rug. De cultuur van schouders ophalen of wegkijken is definitief doorbroken. Veiligheid raakt steeds meer verankerd in de grondhouding. Tien jaar geleden was ‘matennaaier’ nog een geliefd Scrabble-woord in de keet; nu is het melden van onveilige gedragingen en situaties gemeengoed aan het worden.

Meer weten over GO!?

Volgens Jan dankt GO! dat succes voor een deel aan ‘de omgekeerde waterval’. Geen Efteling-sprookje, maar een Heijmans-werkelijkheid: “Om draagvlak te creëren, hebben we medewerkers indertijd openlijk hun verhalen over (on)veiligheid laten vertellen. Van onderaf, telkens een niveau hoger: uitvoerders luisterden naar bouwplaatsmedewerkers; hoofduitvoerders naar uitvoerders et cetera. Tot aan de raad van bestuur toe, die het eigenaarschap van GO! draagt.”

Cultuurverandering

Jan Heijmans Werner van Eck veiligheid Heijmans GO app.jpg

Zo begon een cultuurverandering, wat een harde voorwaarde voor duurzame veiligheid is. Bij Heijmans is veiligheid altijd binnen handbereik, stelt Jan. Zelfs letterlijk. Op zijn smartphone staat de GO!-app voor Heijmans-medewerkers en collega-onderaannemers. De app telt elf buttons, van Handboek en Melding tot Kabels & Leiding-schade en Laatste Minuut Risico Analyse (LMRA).

Het werkt, ziet Jan: “We naderen de vijfduizendste melding van een situatie die onveilig is of juist navolging verdient. Het is een goed teken dat er veel meldingen zijn. Dat is een indicator voor de veiligheidscultuur die mensen ervaren. Vroeger moest je uitvoerders bellen: ‘Bij jou nog iets gebeurd?’ Nu laat je alle medewerkers delen in de verantwoordelijkheid.” Transparantie is daarbij het sleutelwoord. Heijmans wil een open bespreekcultuur, geen digitale anonieme klokkenluiders.

WK Voetbal

De buitenwacht applaudisseert regelmatig voor dat veiligheidsbeleid. Het vindt ook navolging, weet Jan. “Philips Lighting (het huidige Signify – red.) werkt met ons VGWM-handboek. Dura Vermeer, TBI, Mourik, Van Wijnen en SUEZ Nederland hebben via Veiligwerk de GO!-app overgenomen.”

Veelzeggend was de uitnodiging aan Heijmans om – naast ASML – gastspreker op de Safety Day van de Koninklijke Landmacht in december 2018 te zijn. Meer reden voor trots: een delegatie van de inspectiedienst van Qatar bracht begin 2019 een bezoek aan Heijmans. In het zicht van het WK Voetbal 2022 in dat land wilde zij alles weten over het ‘gele’ veiligheidsprogramma. Een overheidsdelegatie uit Singapore stak eveneens haar licht op bij Heijmans.

Met projectleider Wim van der Valk op het Land van Dico.

Stokje

Bij GO! denk je aan een startblok, niet aan een finish. Toch geeft Jan (52) na zes jaren het stokje over. Time for a change en nieuw elan; hij gaat als bedrijfsleider bij Heijmans Infra in Eindhoven aan de slag. “Een grote regio, maar al acht maanden ongevalsvrij”, zegt hij opgetogen. Zijn GO!-opvolger zit naast hem in de Udense keet: Werner van Eck (33), die Hogere Veiligheidskunde studeerde. In zijn laatste jaar onderzocht hij het effect van toezichthoudende leidinggevenden op gedrag.

Werner van Eck veiligheid .jpg

Bingo, ontdekte Werner. “Want je omgeving is vaak een van de belangrijkste gedragsbeïnvloeders. Als het midden- en hoger management sterker het motto ‘practice what you preach’ volgt, dan heeft dat ook aanwijsbaar resultaat.” In dat besef volgen ruim zeshonderd Heijmans-managers deze maanden de werksessie ‘Leiders in veiligheid.’

Een zinvolle maar ook noodzakelijke zet, vinden Werner en Jan. Laatstgenoemde: “De daling van het aantal ongevallen stagneert. Dat betekent dat we er een flinke schep bovenop moeten doen. Dit is er een van.”

Verbandtrommel

Nu al gaat elke nieuwe Heijmans-medewerker door de gele wasstraat, zoals Jan het noemt. Die opfrisbeurt omvat onder meer een algemene veiligheidsintroductie, kennismaking met de GO!-app en de wetenschap dat 55 landelijke GO!-coaches voor je klaar staan. Toch nog een wens: Werner zou willen dat veiligheid voortaan ook in sollicitatiegesprekken aan bod komt. “Hoe kijkt een kandidaat daartegenaan? Als je dat laat meewegen, vergroot je indirect de veiligheid binnen Heijmans.”

Want risico’s zo veel mogelijk terugdringen, voorkomt doffe ellende, weten Jan en Werner uit de praktijk. Beiden zijn bij ernstige en zelfs dodelijke ongevallen betrokken geweest. Tegelijkertijd reikt veiligheid verder dan een verbandtrommel maandenlang dicht kunnen laten. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat veilig werken ook de kwaliteit verbetert en de planning soepel houdt.

Dilemma’s

Een sterke verlegging van koers voorziet Werner niet. Wel zal hij eigen accenten leggen: “Ik wil bijvoorbeeld meer aandacht voor de dilemma’s die aan veiligheid raken. Dat hardop bespreken kan onveiligheid voorkomen. Extra aandacht wil ik ook voor veiligheid in het ontwerp: kunnen wij risico’s in die fase voorkomen?”

Jan Heijmans Land van Dico keet.jpg

Het past bij de beoogde samenwerking in de keten, met partners, leveranciers en onderwijsinstellingen – jong geleerd, oud gedaan. Zo geeft Heijmans veiligheidscolleges op onder meer Avans Hogescholen. Werner: “Toch zit er vóór het ontwerp nog een stap: de opdrachtgever. Tijdsdruk is van invloed op veiligheid. Bij het Rijksvastgoedbedrijf en Rijkswaterstaat zie ik dat besef gelukkig groeien.”

Veilig werken voor iedereen
Veilig werken voor iedereen
Veilig werken voor iedereen

Nagesprekje bij een kofferbak, waar helm, hesje en veiligheidsschoenen in verdwijnen. Heeft programmamanager Jan nog lessen voor zijn opvolger Werner? Ja, enkele: “Wat je opzet, moet je kunnen laten zien op de bouwplaats. Niet het papier, maar de praktijk telt. Verder moet je vasthouden aan ‘afspraak is afspraak’, tegen kritiek kunnen en conflicten niet mijden.”

In de verte rijdt de trekker van het grondverzetbedrijf, met zijn aanhanger vol zand. Boven de motor uit klinkt een repeterende pieptoon. De twee Heijmans-hoeders van de veiligheid horen het met plezier aan. Vooruitgang begint met waarschuwen voor achteruitgang.