Wensen voor ons wegdek

28 september 2017

We rijden er iedere dag overheen, in de auto of met de fiets, dus het moet vooral comfortabel en stil zijn: asfalt. Maar kan ons wegdek ook meer? Bijvoorbeeld het milieu verbeteren en ons van energie voorzien? Of files verminderen? Wij vragen het onze eigen asfaltgoeroe: Gerbert van Bochove.

De man die ons meeneemt naar de toekomst van het asfalt, is een oude rot in het vak. Gerbert van Bochove werkt sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw aan ons wegdek. Na zijn studie civiele techniek aan de TU Delft, startte hij bij de afdeling Research & Development van Bitumarin, een bedrijf dat zich richtte op constructies in de waterbouw waar bitumineuze materialen werden toegepast. Deze dochtermaatschappij van Heijmans is na afloop van de Deltawerken opgeheven. 

Gerbert van Bochove bij Recoflex Hilversum.jpeg

Gerbert bij een weg met Recoflex. Bij dit nieuw ontwikkelde asfalt zijn onder meer kunststofvezels toegepast die het asfalt meer laten meebuigen. Hierdoor volstaat een enkele laag asfalt en zijn minder lang wegwerkzaamheden nodig

Gerbert tuurt graag naar bitumen, zand en grind en wat die combinatie allemaal vermag. Hij stond samen met een team van enkele technologen en –adviseurs aan de wieg van vele asfaltinnovaties zoals GreenwayLE, Air Jet Sealen, Recoflex en zelfhelend asfalt. Zijn grootste ontdekking: Tweelaags ZOAB (Zeer Open Asfalt Beton).

Circulariteit dichtbij

Een van de belangrijkste eisen die we als maatschappij aan de gebouwde omgeving stellen is grondstoffen- en materiaalbesparing. Dat vraagt om meer recycling. Goed nieuws, volgens Gerbert is het circulaire wegdek dichtbij. “Ons huidige asfalt is dé bron voor het nieuwe. Nieuw asfalt voor onder- en tussenlagen bevat minimaal zestig procent hergebruikt asfalt, en we werken toe naar zeventig procent.”

Toekomstbestendig asfalt Gerbert van Bochove structuur 2.jpeg

Een erfenis van de oliecrisis van de vorige eeuw, toen Nederland zuinig moest zijn met grondstoffen. Nu is de wens vooral ingegeven uit duurzaamheidsambities. Alleen de bovenste lagen van het asfalt bevatten nog veel nieuwe materialen. Terwijl juist die lagen het eerst moeten worden vervangen. In ZOAB mag zelfs helemaal geen oud asfalt worden hergebruikt. Maar daar zijn we als Heijmans druk mee bezig. De eerste officiële goedkeuringen van Rijkswaterstaat op ons nieuwe procedé hiervoor hebben we al binnen. Daarmee krijgen we een uitzonderingspositie en mogen we in tegenstelling tot de standaard regelgeving wel ZOAB recyclen. 

Botox voor het wegdek

Asfalt met een langere levensduur maakt Nederland ook blij. Minder onderhoud betekent ook minder files door wegwerkzaamheden. Gerbert: “Tweelaags ZOAB gaat nu op de rechter- en linker rijstrook respectievelijk negen en dertien jaar mee zonder onderhoud. En dat kan gemakkelijk meer worden, bijvoorbeeld door preventief onderhoud met verjongingsmiddelen.” Daartoe lanceerde Heijmans zes jaar geleden het Air Jet Sealen: de 'Oil of Olaz' voor ZOAB. Met straalmotoren wordt een verjongingscrème in het wegdek ingeblazen voor een inwendige upgrade van de ZOAB-laag.

CO2-reductie A1-A27
CO2-reductie A1-A27
CO2-reductie A1-A27

Belangrijk bestanddeel in asfalt is bitumen, een restproduct uit de olieraffinage dat het zand en steenslag bij elkaar houdt. Omdat raffinaderijen bitumen vaker doorzetten naar hoogwaardigere producten als brandstoffen en olie, zal dat opraken. Bitumen wordt dus steeds waardevoller, dat vraagt ook om meer hergebruik. Ook wordt gewerkt aan het vervangen door middelen op andere basis, zoals bio-based bindmiddel. 

Gerbert denkt dat het niet zo’n vaart zal lopen met het opraken van bitumen, maar werkt met zijn collega's hard aan het verjongen van oude bitumen. "Bitumen in oud asfalt is bros en stijf, niet langer elastisch. Recent ontwikkelden we een proces waar we asfalt met verouderd polymeerbitumen in de asfaltmolen mengen met nieuwe polymeerbitumen, de meest hoogwaardige manier van hergebruik."

Toekomstbestendig asfalt Gerbert van Bochove stukje.jpeg

Inventiviteit en ruimtemaken

Zie Gerbert vooral niet als een druïde, roerend in ketels op zoek naar hét ideale recept van de toverdrank. “Je komt vaak op goede ideeën door samen te sparren, niet alleen in je laboratorium. Daarom praat en discussieer ik graag met andere asfaltkenners, dan komt er altijd een oplossing uit.”

Zo werkt hij vaak samen met Rijkswaterstaat. “Als aannemer zijn wij de intermediair tussen theorie en praktijk. Wij moeten na laboratoriumproeven innovaties uit kunnen proberen. Proefvakken op echte snelwegen zijn voor ons daarom van groot belang, en die moet Rijkswaterstaat faciliteren.”

Ondanks dat Gerbert en zijn collega’s in het asfaltlab allerlei levensechte situaties simuleren, horen opdrachtgevers liever de resultaten van experimenten 'in real life'. Gerbert: “The proof of the pudding is in the eating. Daarom zie ik graag opdrachtgevers die in zijn voor experimenten. Die zijn er ook in gemeentes, zoals in Ede waar we Recoflex mochten neerleggen op verschillende onverharde wegen. Het leukste zijn asfaltliefhebbers net als ik, die prijsvragen uitschrijven om innovaties te laten valideren. Dan kunnen we vaak scoren.”

Toekomstbestendig asfalt Gerbert van Bochove waterproef.jpeg

Om ZOAB te testen, doet Gerbert een proef met een speciale buis. Zo is te zien hoe snel het water wegloopt.

Fluisterstil

Geluidshinder is een van de grootste ergernissen onder de Nederlandse bevolking. Stiller asfalt wordt steeds belangrijker, ook omdat steden dichterbij de snelwegen liggen. Dat tweelaags ZOAB al twee keer zo stil is dan enkellaags ZOAB, is al een hele vooruitgang, maar we zijn er nog niet volgens Gerbert.

“Onregelmatig geluid ervaren mensen als bijzonder hinderlijk, zoals het rijden over voegovergangen. Daar vonden we iets op: de Brainjoint. Resultaat van de prijsvraag Stille Duurzame Voegovergangen, die Rijkswaterstaat uitschreef. Zo zie je dat de ene innovatie, tweelaags ZOAB, de andere uitlokt.”

In steeds meer aanbestedingen is duurzaamheid een beoordelingscriterium. In 2030 moet ons wegennetwerk zelfs energieneutraal zijn. Heijmans speelt daar onder andere op in met Greenway LE, lage temperatuurasfalt. Gerbert: “Maar je kunt ook denken aan asfalt met een lagere rolweerstand, waardoor auto’s minder brandstof gaan gebruiken. Als asfalt vlakker en opener is, is de samengeperste lucht in het contactvlak van de band gemakkelijker af te voeren.” Gerbert en collega's zijn nu bezig met een superstil asfalt, waarin door een rubbereffect in het wegdek de demping nog verder wordt verbeterd. Uiteindelijk zullen de auto's nog nauwelijks te horen zijn. 

Veel milieuwinst dus. Alleen fijnstof kan asfalt nog niet absorberen. Gerbert: “Er hangt teveel in de lucht in verhouding tot het beschikbare wegoppervlak.”

Robot op de wals

Ondanks zijn liefde voor het ambacht van asfalt maken en leggen, ziet Gerbert die processen wel veranderen. De digitalisering zal ook voordelen opleveren in de asfaltketen. “Vroeger deed je veel op gevoel en ervaring, nu kan automatische besturing dit veel nauwkeuriger.” 

Toekomstbestendig asfalt.jpeg

Innoveren vergt kennis en inzicht in de werking van materialen en producten. Daarnaast ook kennis van de praktijk en de 'markt'. Gerbert draagt al een tijdje zijn kennis over aan enkele collega’s. “Niet alleen technische kennis, ook welke mentaliteit je nodig hebt om te innoveren. Als iedereen rechtsom gaat, linksom durven kiezen.”

Vergezichten

Zelfrijdende auto’s, energieopwekkende snelwegen, Gerbert hoopt het allemaal nog te mogen meemaken. “In Den Bosch heb je nu al locaties waar bussen met behulp van inductie bij het stoppen zichzelf opladen”, vertelt hij enthousiast. Het duurt niet lang meer. Nu is alles wat op, boven en naast de weg staat nog een belangrijke informatiebron voor de automobilist, maar borden en markering zullen verdwijnen.

Doorfilosoferend: “Straks wordt al het verkeer op de weg aangestuurd door één groot automatisch gemonitord systeem. Software dirigeert je naar je bestemming. Als we dat kunnen bouwen, plus een wegdek waarmee je elektrische auto’s kunt opladen, word je uiteindelijk een vervoersaanbieder in plaats van een wegbeheerder of aannemer.”