Water assetmanagement: stijgend water, dalend budget

12 maart 2015

Waterschappen maken grote veranderingen door: het water stijgt en de budgetten krimpen. Het onderhoud en beheer van dijken, keringen, wegen, gemalen en andere instrumenten kan het waterschap in eigen huis houden, of door middel van assetmanagement aan de markt overlaten. Wat zijn de voordelen van assetmanagement? Tegen welke dilemma's loopt een waterschap aan bij het overwegen van zo'n vorm van uitbesteden? Cees de Boer, programmamanager Verbetering Boezemkades bij het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, en Dick van den Heuvel, marktteammanager Water bij Heijmans, brainstormen over de mogelijkheden.

IMG_7085.jpg

Cees de Boer (links) en Dick van den Heuvel bespreken de voor- en nadelen van assetmanagement voor waterschappen.

Waterschappen zijn van oudsher onderhoudsbedrijven, vertelt Cees. Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft nog steeds een eigen onderhoudsdienst. Daarnaast huurt het marktpartijen in voor reparaties en beheer. Cees: "Het waterschap bedenkt een onderhoudsstrategie en geeft opdrachten aan de markt. Of we constateren een gat in de dijk en huren bijvoorbeeld een bedrijf in om het te repareren." Bij assetmanagement ga je een stuk verder met het inzetten van marktpartijen. Dick: "Je besteedt bijvoorbeeld het gehele beheer en onderhoud uit van een object voor een bepaalde periode. De opdracht aan een marktpartij kan dus zijn: Onderhoud en beheer een dijk plus de daarop gelegen weg voor een periode van twintig jaar en zorg dat een en ander aan bepaalde, vooraf afgesproken normen voldoet."

Dagelijkse zorg

Heijmans heeft ruime ervaring in assetmanagement. Een mooi voorbeeld is Schiphol, aldus Dick. Heijmans is daar verantwoordelijk voor onderhoud en aanleg van percelen van taxi-, start- en landingsbanen, de infrastructuur op het openbaar toegankelijk terrein en het netwerk van energietransport en distributie. Dick: "Als assetmanager ben je dus meer dan alleen een uitvoerend aannemer. Je denkt mee in de advies- en ontwerpfase en over onderhoudsstrategie. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid voor onderhoud en beheer, waardoor de opdrachtgever zich kan concentreren op regie en strategie, terwijl Heijmans de dagelijkse zorg uit handen neemt."

Als één van de grootste luchthavens van Europa verwerkte Schiphol in 2013 ruim 52 miljoen passagiers en 1,5 miljoen ton vracht. Schiphol biedt reizigers, bezoekers, werknemers en werkgevers alle faciliteiten en diensten die zij nodig hebben, 24/7. Heijmans helpt deze ambitie waar te maken, door als maincontractor te zorgen dat de infrastructuur en faciliteiten beschikbaar zijn. Lees meer

In de waterschapswereld is het Waterschap Rivierenland koploper op het gebied van assetmanagement. Dick: "Het heeft een dijkvak van drie kilometer getoetst en losgelaten. De marktpartij houdt zich bezig met de planprocedure, het ontwerp en de aanleg met een optie voor vijftien jaar onderhoud."

De dijkverbetering Schoonhovenseveer – Langerak (SLA) is door Waterschap Rivierenland oplossingsvrij op de markt gezet. Daarnaast werd de aanbieding ook beoordeeld voor de totale levensduurkosten van 50 jaar, dus inclusief het onderhoud. Met de Waterontspanner wordt bovendien een relatief nieuwe techniek toegepast. Lees meer

Nattevoetenrisico

Deze verregaande manier van samenwerking heeft grote voordelen. Die komen goed van pas in deze tijd van enerzijds klimaatveranderingen – het wordt een steeds grotere uitdaging het water 'buiten' te houden – en anderzijds bezuinigingen. Cees: "Je bundelt kennis en expertise. In plaats van een marktpartij die werk uitvoert en weer vertrekt, is de partij al betrokken – en verantwoordelijk – voordat de noodzaak tot repareren ontstaat. Zo’n partij zal dus meedenken over preventie, onderhoud en levenscyclus van een object."

In plaats van een marktpartij die werk uitvoert en weer vertrekt, is de partij al betrokken en verantwoordelijk voordat de noodzaak tot repareren ontstaat.

Er is nog een tweede motief voor assetmanagement, volgens Cees. "Marktpartijen moeten concurreren. Ze zullen dus scherp zijn op prijs en kwaliteit." Ten slotte zijn marktpartijen ver gevorderd op het gebied van omgevingsmanagement: klantvriendelijkheid, het zo ver mogelijk beperken van overlast voor burgers en zorgen voor behoud van de kwaliteit van de omgeving. Cees: "Ook op dat gebied kunnen we veel leren van marktpartijen, al lijken burgers het waterbeheer steeds meer te waarderen - waarschijnlijk omdat ze zich steeds meer bewust zijn van het 'nattevoetenrisico'."

Ken je assets

Een win-winsituatie, zo klinkt het. Maar waarom is deze modus operandi dan nog niet wijdverbreid bij het nastreven van droge voeten en schoon drinkwater? Cees: "Assetmanagement vraagt nogal wat van een waterschap. Allereerst moeten we weten welke assets we hebben en in welke conditie ze zijn. Zo'n dijkweg: hoe is het fundament, hoe is de onderlaag, hoe is de opbouw? Of een gemaal: welke pompen zitten erin, wat is de levensduur, wat voor toekomstige waterpeilen moet het gemaal aankunnen? Dat moeten we allemaal in kaart brengen en ontsluiten in databases die voor alle betrokken partijen toegankelijk zijn, voordat we om een visie op beheer vragen en langdurige onderhouds- en beheerscontracten kunnen afsluiten."

Dat voorbereidende werk is een typisch gevalletje van 'de kost gaat voor de baat uit'. Daarnaast vraagt uitbesteden om een mentaliteitsverandering bij het waterschap, meent Cees. "Je laat het aan de marktpartij over om na te denken wat voor soort pomp nodig is. Hoe er visvriendelijker gewerkt kan worden. Wat voor onderhoudsplan er bij je wegennet past. Je moet als waterschap wennen aan het feit dat je een deel van de controle over oplossingen uit handen geeft."

Er zijn dus nog genoeg meters te maken. Maar als het uitbesteden van beheerstaken uiteindelijk vorm krijgt, gaan de burgers – de klanten van het waterschap – daarvan profiteren. Daar zijn de heren het roerend over eens.