Van 48.000 lichtmasten naar kwaliteit van leven

23 december 2014

Er gaat veel veranderen op het gebied van openbare verlichting. Technisch gezien kan er van alles en volgen nieuwe ontwikkelingen elkaar in rap tempo op. Maar de stand van de techniek is slechts één van de factoren die een rol spelen in de toekomst van onze openbare verlichting. Gemeenten zien zich gesteld voor grote vervangingsopgaven, bezuinigingsdoelstellingen en duurzaamheidsambities. De gemeente Eindhoven wil burgers actief betrekken bij deze uitdaging en durfde een vernieuwende uitvraag in de markt te zetten. Eén waarbij maatschappelijke meerwaarde en co-creatie centraal staan. Heijmans en Philips staken de koppen bij elkaar en zijn met hun gezamenlijke voorstel één van de laatste vier partijen in deze tender. Hans van Diem, key accountmanager openbare verlichting van Philips Nederland, en Bart Coppelmans, commercieel manager bij Heijmans, vormen het duo dat deze tender begeleidt.

Roadmap

Hans vertelt hoe het begon: “Ongeveer drie jaar geleden hebben we een voorstel uitgewerkt om 21.000 lichtmasten te vervangen door intelligente LED armaturen. Samen met het ILI, het Intelligent Lighting Institute van de Technische Universiteit Eindhoven, werd een roadmap uitgewerkt voor de ontwikkeling van de openbare verlichting voor de komende 20 tot 30 jaar, op weg naar een slimme stad. Daarin staan continue innovatie en ontwikkeling van kennis en open systemen via een proeftuin-aanpak centraal. Deze moeten de fysieke hardware - de lichttechnologieën - verbinden met besturingssystemen en toepassingen of diensten op het gebied van licht. Denk bijvoorbeeld aan een smart lighting grid dat zich aanpast aan de behoefte van weggebruikers.” Aan marktpartijen werd vervolgens gevraagd om met een voorstel te komen dat inspeelt op de wens om samen met burgers, wetenschap en onderwijs de komende jaren te bouwen aan innovatieve openbare verlichting die duurzaam en toekomstbestendig is.

Uit het lab, naar de straat

Heijmans en Philips vonden elkaar in de ambitie om via innovatie in licht een positieve invloed uit te oefenen op het leven in de stad. De manier om dit te doen: niet in een lab, maar daar waar het gebeurt, in de openbare ruimte. De expertise van Philips richt zich op het effect van technologie op menselijk gedrag. “Met onze research faciliteiten doorgronden we het effect van innovaties op gedrag”, legt Hans uit. “Zo hebben we op de Hightech Campus in Eindhoven het ExperienceLab waarin we een complete woonkamer nabouwen. Mensen kunnen daar onze innovaties gebruiken alsof ze in hun eigen huis zijn. Dit geeft interessante inzichten. Met de Philips Hue kunnen mensen door middel van op kleur instelbaar licht de sfeer en beleving in hun huis aanpassen. De sfeer in de buitenruimte beïnvloeden is dan een logische volgende stap.” En dat is nou precies waar Heijmans zijn kracht heeft liggen.

Innovatie in de openbare ruimte gaat niet over techniek, maar over maatschappelijke waarde

“We kiezen er heel bewust voor om juist in die openbare ruimte te innoveren”, vervolgt Bart. “Want dat is waar ons werk ligt. Zo ontwikkelen we in de gemeente Oss de Glowing Lines, lichtgevende belijning die overdag UV licht opneemt en dit in het donker vrijgeeft. Dat doen we op de openbare weg. We halen ervaringen van weggebruikers op die ons helpen met de doorontwikkeling van deze innovatie, die we in een nieuwe versie direct weer toepassen op de weg. In de samenwerking brengen we onze ervaring op dit gebied in, samen met onze expertise in mobiliteitsconcepten en project- en procesmanagement in de openbare ruimte.”

2-Glowing-Lines-Roosegaarde-1600.jpg

De Glowing Lines zijn lichtgevende lijnen die overdag energie opladen en deze in het donker weer afgeven.

Experimenteren met intensiteit en kleur

Wat voor nieuwe ideeën kan zo’n nieuwe manier van samenwerken dan opleveren? “We zien dat er steeds meer interactie komt tussen systemen en bewoners, koppeling met social media en apps. Ook het besturen van systemen op afstand is een belangrijke ontwikkeling”, legt Bart uit. “Stel je voor: je vindt dat de lichtmast voor jouw huis te fel licht geeft en je hebt er last van wanneer je wil gaan slapen. Dan kun je via een app op je smartphone ‘jouw’ straatverlichting dimmen. Of deze juist laten oplichten wanneer je ’s avonds thuis komt en je boodschappen uit de auto wil halen. Behalve ‘spelen’ met lichtintensiteit kun je ook denken aan kleur. Zo kan een winkelgebied met gekleurde straatverlichting actief inspelen op evenementen. Het zijn slechts enkele voorbeelden van wat er mogelijk is.” 

Stratumseind
Stratumseind
Stratumseind Interactieve verlichting

In het grootste uitgaansgebied van Nederland, Stratumseind in Eindhoven, zijn Heijmans en Philips betrokken bij een pilot met straatverlichting om het gedrag van mensen te beïnvloeden. Onder de naam ‘De-escalate’ onderzoekt de TU Eindhoven in samenwerking met Philips en de gemeente het effect van openbare verlichting op de stemming in het uitgaansgebied. Onderzocht wordt of via intelligente monitoring interactieve lichtscenario’s kunnen worden ingezet, afhankelijk van hoe de sfeer op straat is. “Door de intensiteit en kleur van de verlichting aan te passen, onderzoeken we of we een bijdrage kunnen leveren aan het beheersbaar maken van potentieel agressieve situaties”, legt Hans uit. “We weten bijvoorbeeld dat blauw licht activeert en gedempte roodtinten een rustgevend effect hebben. Zo testen we de komende drie jaar verschillende scenario’s en hun effect in een ‘living lab’, met zijn inwoners en bezoekers.”

IMG_3564.jpg

De HOV-lijn over de Aalsterweg in Eindoven is door Heijmans voorzien van hoogwaardige LED verlichting.

Maatschappelijk doel

De gemeente Eindhoven heeft voor de tender doelstellingen geformuleerd in termen van kwaliteit van leven, veiligheid en mobiliteit. En dus niet in termen van 48.000 lichtmasten. Hans: “Daarbij moeten de positieve effecten van vernieuwing en verduurzaming in de openbare verlichting voelbaar zijn voor álle inwoners. De behoeften van de burgers vormen dus het uitgangspunt. De gemeente spreekt in dit verband niet van ‘Total Cost of Ownership’ - TCO - maar over ‘Total Value of Ownership’ - TVO.” Marktpartijen krijgen daarmee meer vrijheid om creatieve, nieuwe oplossingen toe te passen, zoals nu bij het Stratumseind gebeurt. “Let wel”, besluit Bart, “de gemeente weet zelf dus ook niet waar ze op uit gaan komen, zij willen op zoek naar de beste oplossingen. Ze dwingen alle partijen daarmee om de lat nog hoger te leggen en het maximale uit de samenwerking te halen.”