Samen draagvlak creëren

Op pad met energiecoaches Pieter en Peter langs door Heijmans tot Nul op de Meter-gerenoveerde woningen: “Voor de meeste bewoners een ingrijpende verandering, iets dat in de verduurzamingsaanpak vaak wordt vergeten." Een huis vol nieuwe techniek vraagt om ander gebruik en daarom intensieve begeleiding. 

29 oktober 2018

In de Bossche Leuvenstraat staan vier huizen te blinken in de najaarszon. Met de stralend witte gevels en diepzwarte dakpannen ogen ze als nieuwbouw, in een buurt vol jaren zestighuizen. Schijn bedriegt: dit zijn de Nul op de Meter-woningen die Heijmans renoveerde voor BrabantWonen.

Bij een van die woningen voeren Marie Karjasemita (‘volgend jaar 60’) en energiecoach Pieter van den Biggelaar van Eante al hun vierde keukentafelgesprek. Daar is Marie erg blij mee: “Er is flink wat veranderd hier in huis, vooral veel nieuwe techniek hè. Daar is Pieter voor, om dat uit te leggen. Maar die verbouwing was wel nodig. Ik woon hier al 35 jaar met veel plezier. Maar het kon flink tochten en de schimmel stond op de muren. Dus toen corporatie BrabantWonen met verbouwingsplannen kwam, gingen mijn man en ik meteen akkoord.”

Eante richt zich op het behartigen van de belangen van woningbouwcoöperaties, bouwondernemingen en bewoners voorafgaand, tijdens en na de transitie van Nul op de Meter-renovatieprojecten. Voor de huurders in de NOM-woningen in Den Bosch en Tilburg, die Heijmans renoveerde in opdracht van BrabantWonen en TBV, is Eante komend jaar de energiecoach.

20180919_Heijmans_DenBosch_DSC5001.jpg

Bewoner Marie Karjasemita en energiecoach Pieter van den Biggelaar van Eante in de Leuvenstraat.

Winterjas

Een Nul op de Meter-renovatie is geen gewone opknapbeurt. Het huis van Marie en haar drie buren is helemaal 'ingepakt'. Behalve een nieuwe voor- en achtergevel is een nieuw dak geplaatst en zijn er ramen van driedubbel isolatieglas in gezet. Deze ‘winterjas’ isoleert optimaal, zodat er geen energie verloren gaat. Om energie duurzaam op te wekken, liggen er zonnepanelen op het dak en zorgt een bodemwaterwarmtepomp voor verwarming, in plaats van de oude cv-ketel. Een warmteterugwininstallatie levert frisse lucht. Al deze ingrepen zorgen ervoor dat er geen extra elektriciteit hoeft te worden aangeleverd en dat Marie haar energieverbruik ziet dalen - als het goed is tot ‘nul op de meter’.

20180919_Heijmans_DenBosch_DSC5066.jpg

En daar komt Pieter om de hoek kijken. Marie en haar buren betalen aan de woningcorporatie een Energieprestatievergoeding (EPV) in ruil voor de energiebesparende maatregelen. Die EPV dekt (een deel van) de investering die BrabantWonen heeft moeten doen. “Zie de EPV als een vervanging van de energierekening”, legt Pieter uit. “Wat Marie voorheen aan het energiebedrijf betaalde, gaat nu als vergoeding naar de corporatie.” Om de woonlasten niet te laten stijgen door energieverbruik, bekijkt en bespreekt Pieter het komende jaar samen met de huurders hun energiegedrag. Gebruikt Marie het huis zoals het bedoeld is? Hoe krijgt ze het zo comfortabel mogelijk?

Constante temperatuur

Die nieuwe installaties zijn wel even wennen, beaamt Marie: “Ik moest als het ware landen in mijn eigen huis. Koken op inductie heb je zo onder de knie. Lastig is alleen dat er geen afzuigkap is: als ik nu een Indische stoofschotel vier uur wil laten pruttelen, moet ik de keukendeur openzetten. En dat mag eigenlijk niet, want dat beïnvloedt de temperatuur in huis.”

Pieter legt uit dat er in deze woningen voor een lage temperatuurverwarming is gekozen: “Dat zorgt voor een constante temperatuur. Je kunt dus niet meer de thermostaatknop een zwieper geven, het duurt langer voor je huis is opgewarmd. En als het buiten koud is en je zet de keukendeur een tijdje open, dan koelt het binnen af.” Marie knikt: “Daarom wil ik een afzuigkap. Dat de temperatuur nu altijd 21 graden is, vind ik wel prettig. Zeker met die hittegolf deze zomer.”

20180919_Heijmans_DenBosch_R9B5231.jpg

Keukentafel

Pieter toont Marie nogmaals het animatiefilmpje dat de nieuwe installaties toelicht. “Dit op papier zetten heeft geen zin”, vertelt de energiecoach. “Sommige huurders maken hun post niet eens open, laat staan dat ze handleidingen lezen van tig pagina’s of tabellen bekijken vol cijfers die de prestaties uitdrukken.” Het filmpje is een van de tools die Pieter gebruikt in de energiecoaching, net als een overzichtelijk dashboard van het energieverbruik. 

"Het persoonlijke gesprek is toch het belangrijkste: pas dan weet je echt of bewoners inzicht hebben in hun energieverbruik en hoe ze het huis gebruiken, vertelt Pieter. “Elke bewoner woont anders. Alleen met persoonlijke gesprekken kun je er achter komen hoe mensen hun huis gebruiken en waar energievreters vandaan komen. Gewoon aan de keukentafel, in de eigen comfortzone en met alle tijd en ruimte voor vragen.” 

Uitleg Nul op de Meter-renovatie
Uitleg Nul op de Meter-renovatie
Uitleg Nul op de Meter-renovatie

Pieter benadrukt nog maar eens hoe ingrijpend een NOM-renovatie is voor bewoners. "Je huis ziet er dan nog wel hetzelfde uit, maar het werkt heel anders. En hoe ga je om met al die apparaten?” Marie neemt ons ter illustratie mee naar zolder, om de installaties te laten zien die haar huis hebben verrijkt: “Laatst gaf een van die installaties op zolder een melding die ik niet begreep. Dan bel ik Pieter gewoon en als hij in de buurt is, vraag ik of hij even kan komen kijken. Hij stelt me altijd gerust en lost het op.”

20180919_Heijmans_DenBosch_DSC5011.jpg

Pieter, lachend: “Heijmans vervangt in het kader van achttien jaar onderhoud regelmatig de filters in de WTW-installatie. De bewoners hoeven daar in principe niets aan te doen dan ze een keer per week even uit te zuigen met de stofzuiger. Maar als ik er toch ben, kijk ik natuurlijk even.”

Pieter geeft Marie ten afscheid een douchecoach cadeau: een zandloper die bewoners stimuleert niet langer dan vijf minuten onder de warme straal te staan. Het elektrisch verwarmen van water kost namelijk veel energie. Marie: “Wij douchen in de zomer altijd koud, mijn man en ik, al jaren. Maar als mijn kleinzoon van acht komt logeren, moet ik dat wel even in de gaten houden."

20180919_Heijmans_DenBosch_R9B5228.jpg

Draagvlak

Pieters compagnon in Eante, directeur Peter van Gameren, ontvangt ons in de modelwoning twee huizen verderop. Deze is ingericht met hergebruikte materialen en maakt voor corporaties en huurders tastbaar wat wonen in een Nul op de Meter-huis inhoudt. Peter: “Belangrijk om mensen enthousiast te krijgen voor de verduurzaming. Want als we het klimaatakkoord van Parijs willen halen, wil je bij renovaties zo min mogelijk weerstand ondervinden. Bewoners zijn geen early adopters, die hebben vooralsnog geen behoefte aan een duurzame woning. Dus hoe krijg je die enthousiast als corporatie? Daar helpen wij met Eante graag bij." 

20180919_Heijmans_DenBosch_R9B5271.jpg

Eante-directeur Peter van Gameren in de modelwoning in de Leuvenstraat.

Corporaties hebben van zeventig procent van de huurders toestemming nodig om te kunnen renoveren, legt Peter uit. “Als je dus vanaf het begin die bewoners niet meeneemt, en ze horen van andere mensen die minder goede ervaringen hebben met verduurzaamde woningen, kun je die plannen wel op je buik schrijven.”

Eante wil via een stappenmodel bewoners enthousiast maken voor de verduurzaming. Peter: “Start met het installeren van een dashboard vóór de renovatie. Zo zien bewoners wat hun energieverbruik is en hoe dat na de verduurzaming is verminderd, dus wat het ze oplevert.” “En niet in kilowatturen, maar in euro’s”, voegt Pieter toe.

Peter vervolgt: “Als bewoners bij de eerste verduurzamingsstappen, zoals isolatie of zonnepanelen, meteen zien wat het hen oplevert, vergroot je het enthousiasme om verdere maatregelen te nemen. Zo vermindert onrust en geklaag over overlast, en doordat buren hun energieverbruik met elkaar kunnen vergelijken in een soort online competitie, slaat het enthousiasme op meer mensen over. Dat creëert meer draagvlak dan een man in pak die je vertelt dat je moet verduurzamen.”

Film: Heijmans Nul op de Meter
Film: Heijmans Nul op de Meter
Film: Heijmans Nul op de Meter

Peter en Pieter zien dat er nog heel wat werk aan de winkel is voor Eante. Peter: “De beslissing tot verduurzamen van de woningen en hoe dit wordt aangepakt, is vaak door techniek ingegeven. Wij brengen dan in: ‘Hee, we slaan wat over, namelijk dat er in die huizen echte mensen wonen!’. Door de focus op de technische oplossingen verliezen alle partijen in een renovatie al snel de menselijke component uit het oog. Wij vormen de brug.”