Ondergrondse opslag

Klimaatadaptieve oplossingen op Schiphol  

20 mei 2020

Regenwater opslaan in sloten is steeds lastiger, terwijl er door klimaatverandering meer hemelwater te verwerken is. Opslaan in de fundering blijkt een goed alternatief, zag ontwerpleider Michiel Koster op Schiphol. Hij paste deze klimaatadaptieve innovatie toe bij de bouw van een parkeerplaats.  

Steeds vaker zorgen zware regenbuien en toenemende verstening van onze omgeving voor een overbelast riool. Met als gevolg overstroomde straten en tunnels. Aan de andere kant ervaren we de afgelopen jaren ook extreme droogte en watertekorten. “We moeten oplossingen zoeken om ons regen- en grondwaterpeilwater beter te reguleren”, vindt Michiel Koster.

Michiel werkt voor Heijmans aan verschillende projecten op Schiphol, waarbij duurzaamheid en klimaatadaptieve innovaties een grote rol spelen. “Ik draag bewust bij aan het bouwen van een gezonde leefomgeving. Later wil ik met een gerust hart de aarde overdragen aan onze kinderen. Ik ben geen milieufreak, maar vind wel dat je alle kansen met beide handen moet aanpakken om te kijken hoe we de bebouwde omgeving klimaatadaptief kunnen maken."

20200515_Heijmans-Michiel Koster_K__7125_HR_MartineKrekelaar.jpg

Wegens de corona-maatregelen is het parkeerterrein op Schiphol momenteel niet in gebruik.

Zesduizend parkeervakken

In februari 2017 legt een collega van Michiel een stapeltje papieren op zijn bureau: schetsen van een parkeerplaats en een luchtfoto van een weiland. “Schiphol vroeg Heijmans na te denken over de bouw van een nieuwe parkeerplaats met zesduizend vakken. De P2-parkeergarage zou plaats maken voor de nieuwe A-pier en de luchthaven had dringend vervangende parkeercapaciteit nodig. Tien maanden later moest alles af zijn.”

Vijftien procentregel

In de uitvraag stond dat het parkeerterrein na tien jaar weer een andere bestemming moest krijgen. Daardoor kon een streep door de optie van sloten graven en riolering aanleggen. “Na tien jaar zou de eerste schop weer de grond in gaan. Op maat gemaakte pvc-rioolbuizen zijn nu nog lastig herbruikbaar en het dempen van sloten is ook niet echt duurzaam. En door de PFAS-problematiek wilden we liever zo weinig mogelijk grond verzetten.”

Wil je een groot weiland verharden, dan schrijft het Hoogheemraadschap voor dat je vijftien procent van die verharding moet compenseren in de vorm van open water. Noodzakelijk om waterpeilstijgingen en overbelasting van het riool als gevolg van hevige regenval tegen te gaan.

Michiel: “Sloten zijn nodig om pieken van regenwater in de polder op te vangen, voordat het door gemalen wordt weggepompt en naar zee stroomt. Door de toenemende bebouwing wordt de ruimte om sloten te graven schaarser. Bij ons project was dit ook het geval. We moesten een andere manier zoeken om aan de vijftien procent te voldoen.”

Gebroken hardsteen

Wateropslag in de fundering bleek de beste oplossing. “Dat kan op legio manieren. Met infiltratiekratten bijvoorbeeld. Regenwater wordt in de kratten opgevangen en tijdelijk vastgehouden, waarna het langzaam in de bodem wegzakt”, legt Michiel uit “Dit was hier echter geen optie. Schiphol staat op kleigrond, dat nauwelijks water doorlaat. Andere optie zijn lavakorrels. In de holle ruimtes van de korrels kun je voldoende water opslaan. Nadeel is de geringe draagkracht. De keus viel uiteindelijk op Aquaflow, een meervoudig gebroken hardsteen. Het materiaal is zelfs iets sterker dan een klassieke fundatie van menggranulaat.”

Aquaflow bestaat uit meervoudig gebroken hardsteen. Regenwater stroomt via de putten in de infiltratiekratten.

Ondergrondse sloten

Onder het hele terrein een wateropslag (berging) aanbrengen was te kostbaar. Daarom koos het ontwerpteam van Michiel ervoor ondergrondse ‘sloten’ van Aquaflow aan te leggen. “Onder het geasfalteerde parkeerdek ligt om de zoveel meter, over de gehele lengte, een strook gebroken hardsteen. Hierin zijn putten en infiltratiekratten geplaatst. Regenwater stroomt via de putten in de infiltratiekratten. Zodra zo’n krat vol is, loopt het water de holle ruimtes van de fundering in. Nadat de maximum opslagcapaciteit bereikt is, vloeit het water geleidelijk via drie kleine uitstroomopeningen naar een sloot.”

WP_20170816_14_35_51_Pro.jpg

De aanleg van de ondergronds Aquaflow 'sloten' met de putten en inflitratiekratten.

Volgens Michiel kan het parkeerterrein een bui van vijftig mm bufferen. Dat is veel, heel veel water. Volgens het KNMI valt er eens per tien jaar minstens vijftig tot 62 millimeter regen op een dag. “We kunnen in totaal 2600 kuub water bufferen. Dat is 2,6 miljoen liter. Hiermee kan je bijna een 50-meter bad vullen.”

“Waarom houden we het water niet langer vast en lozen we het pas bij extreme droogte?"

Herbruikbaar

“Door het langer vasthouden en geleidelijk lozen van regenwater, ontlast je tijdens zware neerslag gemalen en voorkom je overbelasting van het riool. De kans op wateroverlast wordt daardoor kleiner.” Dat maakt het parkeerterrein klimaatadaptief. Ook is de tijdelijke oplossing volledig circulair stelt Michiel. Het gebroken hardsteen, de infiltratiekratten, putten en het asfalt zijn herbruikbaar. “Na tien jaar halen we alles uit de grond en gebruiken het gewoon weer opnieuw voor de bouw van bijvoorbeeld een ander parkeerterrein.”

Meer mogelijkheden

Opslaan van water in de fundering wordt nu vooral toegepast om overlast tijdens zware regenbuien te voorkomen. Michiel ziet meer klimaatadaptieve mogelijkheden: “Waarom houden we het water niet langer vast en lozen we het pas bij extreme droogte? Een andere optie is om regenwater te gebruiken voor irrigatie van weiland en akkers. Misschien gaan we in de toekomst wel op grote schaal wc’s doortrekken met regenwater.”

Via deze uistroomopening stroomt het water uit de fundering de sloot in.

Michiel beseft dat dit toekomstmuziek is. Er zitten nogal wat haken en ogen aan: “Hoe is de waterkwaliteit als het twee maanden in de grond zit opgeslagen? Wat is de temperatuur? Hoe groot is de kans op de groei van schadelijke bacteriën? Technisch is het mogelijk, maar eerst moet iemand lef tonen en het experiment aangaan.”