Nuance is het nieuwe radicaal

Energietransitie niet gebaat bij extreme maatregelen

2 mei 2017

De energietransitie is een van de grootste veranderingen waar we nu voor staan. Daarom stimuleert onafhankelijk energie-onderzoeker en publicist Remco de Boer een open gesprek over de kansen en uitdagingen. “Dit is een rommelige zoektocht, met mee- en tegenvallers. Eén oplossing is er niet. Laat daarom duizend bloemen bloeien!”

Hoe kunnen we de verduurzaming versnellen en met welke middelen? Het debat hierover wordt gekenmerkt door soundbites en oneliners, verkondigd op luide toon en in felle twitter-fitties. De ene oplossing is nog niet gevonden, of hij wordt door een ‘duurzaamheidsgoeroe’ online alweer onderuitgehaald.

Remco de Boer wil in deze tijd van polarisatie een genuanceerd verhaal over de energietransitie brengen. De als ingenieur opgeleide onderzoeker begeeft zich al twintig jaar in de wereld van energie en bouw.

Hij schreef het boek Tussen hoogmoed en hysterie, 5 jaar strijd tegen schaliegas in Nederland en is regelmatig te gast bij nieuws- en actualiteitenprogramma’s als het over energie gaat. “Energie raakt aan diverse beleidsterreinen: economie, ruimtelijke ordening, het sociale domein. Een waanzinnig interessant onderwerp.”

RKP-H-RDBOER-644007.jpg

Kritiek op concept is kritiek op verduurzaming?

We houden een aantal opvattingen binnen Heijmans over duurzaamheid tegen Remco de Boer aan. De Boer herkent het bezwaar van Theo Smits dat er teveel wordt gewed op een paard, namelijk de Stroomversnelling of Nul-op-de-meter-renovaties. Remco: “Voor verduurzaming is er inderdaad niet één oplossing. Je kunt beter goed kijken naar wat werkt in welke situatie. Veelgehoorde kritiek op de NOM is dat het concept vrij rigoureus is, dat er geen NOM-light mogelijk is, met stapjes.”

De Boer wijst er op dat de Stroomversnelling wordt gedreven door een collectief grote bouwers en corporaties - die in een keer grote klappen willen maken. Maar kritiek hebben op NOM is lastig: “De ‘kerk van de Stroomversnellers’ gaat al snel over de rooie. Dan zou je tegen verduurzaming in het algemeen zijn. In mijn ogen is de energietransitie meer gebaat bij een open debat waarin plek is voor alle meningen en feiten. Die compromisloze houding werkt contraproductief.”

Ook voor de overheid is de verduurzaming een zoektocht. Dit is de grootste transitie voor onze generatie, bepaald geen appeltje-eitje

Soms werkt ’t wel, soms werkt ’t niet

Tijdens zijn bezoeken aan verduurzamend Nederland, zag Remco veel goeie initiatieven. “Er gebeurt ontzettend veel. Talloze mensen zijn bezig tot innovatieve oplossingen te komen, soms lukt dat, soms niet. Er wordt in ieder geval volop geïnnoveerd, er ontstaan nieuwe inzichten en rollen bij gemeentes, corporaties en netbeheerders.”

Hij noemt ThuisBaas van Urgenda, waarmee bewoners zelf hun huis stap voor stap kunnen verduurzamen, met een terugverdientijd van vijftien jaar. “Prachtig toch, dat dit naast NOM bestaat? Laat duizend bloemen bloeien!” 

Wie trekt de portemonnee?

Belangrijke vraag in de verduurzamingsopgave is wie de rekening betaalt. Als het gaat om wat de overheid moet doen, bepleit De Boer voorzichtigheid. “Over publiek geld moet goed worden gesproken, waar moet dat heen? Ook voor de overheid is de verduurzaming een zoektocht. Dit is de grootste transitie voor onze generatie, bepaald geen appeltje-eitje.”

De overheid zou wel kunnen helpen in het ondersteunen van bepaalde innovaties. De Boer ziet dat duurdere oplossingen blijven liggen en door een gebrek aan subsidies ook niet de kans krijgen op te schalen en daarmee te dalen in prijs. “Dat is wel gebeurd bij windenergie. Door in te zetten op meer windmolenparken op zee, zijn de kosten gehalveerd.”

Geen betutteling, wel gemak

Wat kunnen wij zelf doen? Theo’s advies om wat vaker een trui aan te trekken en minder vlees te eten, past De Boer zelf al toe. Maar om dit breed uit te dragen? “Dat zijn ingrepen in de persoonlijke levenssfeer.

We houden in Nederland niet van betutteling, laten ons niet graag vertellen hoe we moeten leven. Bovendien scoort zo’n advies niet, het is niet sexy.” De energie-onderzoeker vindt dit bovendien haaks staan op het belang dat we hechten aan comfort en gemak in huis, en waar Theo terecht op wijst.

Belang milieu versus laagste prijs

De Boer ziet wel meer kansen in isolatie, een van de maatregelen waar de overheid op inzet - naast reductie van CO2-uitstoot en opwekking van duurzame energie. “Je hebt als particuliere huizenbezitter een spouwmuurisolatie in een jaar terugverdiend. Ontzettend gemakkelijk dus.”

spouwmuurisolatie.jpg

Toch doen nog te weinig mensen dit, waarom? “Het interesseert de meeste mensen helemaal niet! De werkelijkheid is dat klimaatverandering het gros van de Nederlanders niets doet, blijkt uit talloze onderzoeken”, verzucht De Boer. “De laagste prijs is leidend, de homo economicus ziet niet wat energiebesparing hem in de portemonnee zal opleveren.”

Wat zegt De Boer van de stappen die Heijmans neemt richting aardgasloze wijken? “Hoewel warmtenetten, warmtepompen en aardwarmte betere alternatieven lijken, kun je je voorstellen dat groen gas in sommige gebieden in Nederland ook een slimme optie is.  Doe daarom fossiel gasgebruik in de ban, niet de infrastructuur.”

In tegenstelling tot Theo houdt Remco een slag om de arm wat betreft ‘de toekomst’: “Die overvloed aan gratis schone energie is zeer onzeker, we weten nog helemaal niet of dat zo is.” Laat de voornaamste boodschap aan het grote publiek daarom wél energiebesparing zijn, adviseert hij.

Allemaal verantwoordelijk

Wat kan een bedrijf als Heijmans dan doen om de verduurzaming te versnellen? “De bouw kan en wil een grote rol spelen in de verduurzaming. Maar het aplomb waarmee grote bouwers vertellen hoe het volgens hen moet, stoort me. Enige bescheidenheid past de sector.”

Toch is er hoop: “De rol van de bouw kan groot worden in de energietransitie, want de maatschappij vraagt erom. In hergebruik kan de bouw veel doen bijvoorbeeld. Maar roep vooral niet je eigen concepten uit tot dé enige oplossing, want dat helpt de transitie niet verder. We hebben allemaal bijgedragen aan het probleem, dus we zijn ook allemaal verantwoordelijk voor de oplossing.”

RKP-H-RDBOER-642305.jpg