Geen transitie zonder energieopslag

"Willen we succesvol bestaande gebouwen verduurzamen, dan is een effectieve opslag van duurzame energie cruciaal"

24 oktober 2018

Onze woningen moeten duurzaam, energieneutraal en aardgasloos zijn, en zo aanzienlijk minder CO2 uitstoten. Een enorme uitdaging. Dit vergt een gezamenlijke, planmatige en wijkgerichte aanpak met een effectieve energieopslag, stelt Ramon van Zijderveld, directeur Renovatie en Beheer & Onderhoud.

Het klimaatakkoord van Parijs stelt dat in 2050 de temperatuur maximaal met 1,5 graad Celsius mag zijn gestegen. Voor Nederland betekent dit dat de huidige jaarlijkse CO2-uitstoot per hoofd van de bevolking gigantisch naar beneden moet: van circa 11.000 naar duizend kilo. Dat heeft verstrekkende gevolgen voor onder andere de gebouwde omgeving. De CO2-uitstoot voor wonen moet bijna naar nul.

Ramon van Zijderveld ziet dat de aanpak van Heijmans al vruchten afwerpt: “Wij maken bestaande huizen dusdanig duurzaam dat ze niet alleen meekunnen in de energietransitie, maar tevens betaalbaar blijven, een gezond binnenklimaat garanderen en hun waarde behouden.”

Renovatie Ramon van Zijderveld 1.jpg

Ramon van Zijderveld, directeur Renovatie en Beheer & Onderhoud, op het terrein van Sint Jozefzorg 'de Hofjes' in Tilburg. Dit klooster is door Heijmans getransformeerd tot een appartementengebouw.

Gebiedsaanpak bestaande wijken

Om die grote CO2-reductie voor elkaar te krijgen, pleit Ramon voor een brede, integrale gebiedsaanpak op wijkniveau. “Door een combinatie van sloop en nieuwbouw, renovatie en onderhoud kun je een wijk duurzaam opwaarderen en kan deze een volgende fase van haar bestaan in. Om de leefbaarheid in de wijk te vergroten, zet Heijmans in op diversiteit: het mixen van koopwoningen, sociale- en vrije sectorhuurwoningen.”

Ramon ziet kansen voor de energietransitie als opdrachtgevers en bouwers breder kijken dan woning- of complexniveau. “Zo zie ik de wijk als smart grid waar woningen energie opwekken en efficiënt met elkaar delen. Overschotten slaan we op, zodat deze energie op een later moment is in te zetten. Daarmee breng je vraag en aanbod beter in balans en voorkomen we onnodig transport van energie.”

Geen verbruik is het beste verbruik

De gangbare manier om de CO2-uitstoot te reduceren, is nu om de woningen van een goed isolerende schil te voorzien, waardoor de warmtevraag significant daalt, vertelt Ramon. "Geen verbruik is immers het beste verbruik; of het nu gaat om duurzame of fossiele brandstoffen. Daarnaast wordt maximaal gebruik gemaakt van energie uit duurzame bronnen, door bijvoorbeeld zonnepanelen op de daken te leggen. Hierdoor dragen de duurzaam gerenoveerde huizen bij aan de energietransitie van de hele wijk."

Verandering broodnodig

Ramon ziet wel de noodzaak voor een vernieuwende aanpak toenemen. “De druk vanuit Europa en de Nederlandse regering voor verduurzaming wordt steeds hoger. Zo moeten we in Nederland tot 2050 elk jaar 200.000 bestaande woningen aanpassen. Een enorme opgave, zeker gezien de beperkte (renovatie)capaciteit van bouwend Nederland en de kosten die hiermee gepaard gaan.”

De oplossing is anders denken, produceren en renoveren, stelt Ramon: “We moeten meer prefabriceren en automatiseren, waardoor op de bouwplaats met korte doorlooptijden wordt gemonteerd. En nieuwe producten ontwikkelen met de focus op kostenreductie, plus efficiënt gebruik maken van de beschikbare handjes.”

Efficiƫnte aanpak

“In mijn ogen is de hamvraag niet zozeer wie de kosten van de energietransitie moet dragen, maar hoe we bestaande wijken zo slim mogelijk kunnen aanpassen, zodat de transitie zo min mogelijk kost”, vindt Ramon. “Er is namelijk niet één oplossing. Per woning en wijk moet je kijken wat het meest effectief is."

Bijvoorbeeld WKO-installaties, windmolenenergie, zonnepanelen, stadsverwarming, groen gas, geothermie of een combinatie daarvan. Veel hangt af van in welk gebied de wijk ligt en welke duurzame energiebronnen in de omgeving beschikbaar zijn. Maatwerk dus!”

Ramon vindt het massaal verbieden van de cv-ketel en overstappen op bijvoorbeeld warmtepompen te kort door de bocht. “Helemaal omdat deze oplossing alleen geschikt is voor goed geïsoleerde woningen die klaar zijn voor lagetemperatuurverwarming.”

Ervaringen uit een NOM-renovatie

Missende schakel

Het valt Ramon op dat in de hele discussie over de verduurzaming bijna niet wordt gesproken over de opslag van duurzame energie. “De missing link. Neem bijvoorbeeld de stroom uit zonnepanelen bij Nul op de Meterwoningen. Tachtig procent van deze zonne-energie gaat het elektriciteitsnet op en twintig procent wordt in de huizen gebruikt.

Veel van deze stroom wekken we echter op in de zomer, terwijl juist dan de warmtevraag en daarmee het stroomverbruik relatief laag is. In de wintermaanden is er bijna geen energieopbrengst van zonnepanelen, zodat je gedwongen bent elektriciteit uit het net te gebruiken. Zo behoud je ondanks de energiebesparing toch een serieuze CO2-uitstoot per woning. Nul op de Meter, maar geen nul CO2! Dé missende schakel: seizoensopslag van duurzame energie.”

Renovatie Ramon van Zijderveld 3 .jpg

Gasdistributienetwerk essentieel

"Ik ben ervan overtuigd dat we in staat moeten zijn de balans te vinden in de opwekking van duurzame energie en het verbruik ervan", aldus Ramon. "Als je bijvoorbeeld een batterij in je woning zet, hoef je veel minder van de duurzaam opgewekte stroom het net op te sturen. Kijk je op wijkniveau, dan moet je weer naar andere opslagmethodes zoeken."

De crux zit dus in de seizoensopslag van energie, concludeert de directeur. "Concrete betaalbare oplossingen zijn nog niet voorhanden, maar sluit op voorhand niets uit! Maak efficiënt en effectief gebruik van de drie energiedragers elektriciteit, warmte en gas. Vooral op gas ligt nu een smet. Onterecht, want afhankelijk van de locatie kan gas als energiedrager een belangrijke rol spelen in de toekomst. Denk daarbij aan waterstofgas of biogas. Daarbij kunnen we gebruik maken van het bestaande gasdistributienetwerk om in bestaande wijken voor langere tijd energie op te slaan en te distribueren."