Het orkest dat de wereld kan redden

Duurzaamheid begint bij jezelf: eet minder vlees en trek vaker een trui aan. 

2 mei 2017

Nederland moet nu echt serieus aan de slag om de in Europees verband afgesproken klimaatdoelstellingen te halen. Aan de noodzaak kan het niet liggen. Een temperatuurstijging van meer dan 2°C zal ecosystemen verwoesten en de voedselvoorziening ernstig beperken. Toch blijven veel duurzame ideeën onbenut. Hoe is dat mogelijk?

"Er zit een compleet orkest klaar om te spelen en de overheid heeft het stokje in handen. Helaas dirigeren ze enkel de koperblazers. Alle andere instrumenten worden genegeerd. Ik wil wijzen op de muzikanten die nu werkeloos toekijken. We moeten samen tot een symfonie komen.”

Aan het woord is Theo Smits, adviseur energie en duurzaamheid bij Heijmans. Hij beweegt zich in de kringen waar de lijnen worden uitgezet en staat zij-aan-zij met de mensen die dat beleid uitvoeren. Volgens Smits zet de overheid buitensporig in op bepaalde middelen en zien beslissers andere mogelijkheden over het hoofd.

Nul-op-de-meter

“Ze gokken op enkele paarden. Als er één struikelt, zijn de gevolgen groot. En dat kan gebeuren, bijvoorbeeld als noodzakelijke innovaties uitblijven.”

Wat betreft woningbouw heet het verkozen paard Nul-op-de-meter. Met dit middel beweegt de overheid woningbezitters richting betere isolatie, volledig elektrisch wonen en een dak met zonnepanelen. Maatregelen die zeker bijdragen, maar niet op elke plek even goed uit de verf komen.

Beperkt aantal opties

"We moeten af van het idee dat we een oplossing kunnen bedenken die overal werkt. De woningmarkt is uiterst divers, net als de wensen van de bewoners. Als je alle variabelen meeneemt en per situatie een feitelijke afweging maakt – hoe kunnen we ons budget gebruiken om zoveel mogelijk CO2 uitstoot te voorkomen – kom je niet altijd op hetzelfde antwoord uit.”

De overheid stuurt bouwbedrijven en consumenten richting een beperkt aantal opties voor verduurzaming. Het toepassen van deze mogelijkheden levert financieel voordeel op, of het nu zin heeft of niet. "Is het niet veel logischer om het resultaat te belonen?”

Warme truiendag .jpg

Warme Truiendag wordt ieder jaar in februari georganiseerd.

Do it yourself

Hoe kun je als burger het best bijdragen aan verduurzaming? “Minder vlees eten. Veehouderij is de grootste bron van broeikasgassen: CO2 en – veel erger nog – methaan. Geen vlees op vrijdag en je kunt de hele week autorijden, bij wijze van spreken.”

Even toegankelijk is zijn advies voor de verduurzaming van je woning. “Koop een paar goede sloffen en een warme trui, zodat je de verwarming een paar graden lager kunt houden.”

Het tekent de manier van denken van Theo Smits; hij kijkt naar de cijfers en omarmt de meest efficiënte middelen. De consumptie van vlees moet volgens hem hoe dan ook omlaag. “Vlees is nu veel te goedkoop. De werkelijke kosten zouden doorberekend moeten worden. Laat de vervuiler betalen.”

Cowspiracy: verwoestende impact van de vleesindustrie
Cowspiracy: verwoestende impact van de vleesindustrie
Cowspiracy: verwoestende impact van de vleesindustrie

Niet iedereen wordt enthousiast van dikke truien. Als de mogelijkheid er is om de thermostaat omhoog te draaien, haalt het gros van de bevolking dan het wol uit de kast? “Zelf vind ik het belangrijk om mijn huis goed te ventileren en pak ik liever een warme trui. Een ander kiest voor optimale isolatie en zet de verwarming op 20 graden. Wat is comfort? Ik vind dat iedereen in vrijheid eigen keuzes moet kunnen maken.”

Vernieuw het duurzaamheidsbeleid

Smits pleit voor een herziening van de Trias Energetica uit 1979, de theorie die ten grondslag ligt aan het duurzaamheidsbeleid. Hierin staat besparen voorop, dan komt duurzaam opwekken, tot slot het gebruik van fossiele grondstoffen (als het niet anders kan).

TriasEnergetica.png

“De klassieke Trias Energetica houdt geen rekening met wooncomfort. We gaan naar een wereld waarin we een overvloed hebben aan schone energie. Waarom zetten we besparen nog altijd voorop?”

“Begin met het inventariseren van woonwensen, bepaal de energiebehoefte daarvan en vul die behoefte volledig duurzaam in. Vanuit deze mindset kunnen we in elke situatie de beste oplossing bepalen – stad of platteland, nieuwbouw of renovatie.”

"Proefprojecten met Nul-op-de-meter woningen tonen het belang van comfort. Als het ventilatiesysteem in de beleving van de bewoner niet voldoet, gaat het raam gewoon open. Het berekende energieverbruik wordt in de praktijk niet altijd waargemaakt."

Waarom geen biomassa?

Terug naar het orkest. Aangejaagd door de dirigent, domineren de koperblazers het muziekstuk. Welke geluiden gaan aan het grote publiek voorbij? “Biomassa blijft totaal onbesproken. Terwijl dat voor Nederland een uitstekend middel zou zijn.”

“Met zonnepanelen heb je in de zomer energie in overvloed. In Zuid-Europa kun je met deze oplossing misschien vooruit. In Noord-Europa hebben we in de winter een probleem. In de donkere maanden, als je energie nodig hebt om je huis te verwarmen, verbruik je energie. Dat is niet de zonne-energie die je in de zomer aan het net hebt geleverd – die kunnen we nog niet efficiënt opslaan. De realiteit is dat je warmte bij NOM-woningen in de winter voor een groot deel uit kolen komt.”

“In feite verplaats je de uitstoot alleen: van je eigen schoorsteen naar die van de kolencentrale. Dezelfde woning met een gasaansluiting zou onder de streep minder broeikasgassen uitstoten.”

“Met een hoogrendement houtpelletkachel kun je in de winter je huis op een comfortabele manier verwarmen. Volledig CO2-neutraal – hout is immers opgeslagen zonne-energie. Als we 10% van het landbouwareaal in Nederland zouden benutten voor duurzame bosbouw, kunnen we elke woning in ons land op een comfortabele manier warm houden.”

Hoe komt het dat biomassa zo weinig aandacht krijgt? “We leven in een tijd van meningen en soundbites. Het publiek laat zich in vervoering brengen door wie zijn verhaal met het meeste overtuiging brengt.”

20170404_heijmans_Atechpro_R9B0759.jpg

Houtpellets voor een biomassaketel.

Ideeën in openheid bespreken

“Experts spelen dit spel mee. Ze presenteren hun visie alsof ze moeten concurreren met andere duurzame ideeën. Beleidsmakers beschikken niet over de kennis om alles in perspectief te zetten.”

Hoe komen we vooruit? “Laten wij, als experts onderling, onze ideeën in openheid bespreken, uitrekenen wat ze kosten en wat ze opleveren. Dan kunnen we onze zoekende dirigent vervolgens een compleet muziekstuk voorleggen.”

RKP-THEO SMITS-653709.jpg