Ontdek je andere talent

We moeten langer doorwerken. Onder andere door vergrijzing en ontgroening: het afnemen van het aantal jongeren in onze beroepsbevolking. Daarom dienen bedrijven duurzame inzetbaarheid van medewerkers te borgen, betoogt lector Annet de Lange. Maar daar zijn we ook individueel verantwoordelijk voor. 

20 oktober 2017

De transitie naar langer en breder doorwerken in de zorg en het onderwijs, maar ook in het bedrijfsleven is het onderzoeksveld van Annet de Lange. Zij is inmiddels drie jaar lector Human Resource Management bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en kijkt naar wat werkgevers en werknemers kunnen doen om duurzame inzetbaarheid concreet te maken.

Daar is haast bij. “De toekomstige generatie werknemers is kritisch: ze wil weten hoe je ze helpt bij hun persoonlijke ontwikkeling", ziet Annet. “Wil je straks talenten binnenhalen, dan moet je daar iets mee. Jongeren zijn niet gek. Duurzame inzetbaarheid zou een van de sterke punten moeten zijn in je employer branding. Anders staan je opvolging en continuïteit op het spel.”

Annet de Lange HAN Leven lang leren Heijmans 6.jpeg

De vestiging in Arnhem van de Hogeschool Arnhem-Nijmegen.

Poten in de klei

Een lector is allesbehalve een in boeken verzonken professor. Annet initieert en coördineert juist praktijkgericht onderzoek naar vraagstukken die leven bij het bedrijfsleven of in de maatschappij. Ze stapt dus regelmatig uit het schoolgebouw om met bedrijven in de regio te praten over waar ze tegenaan lopen en interviewt werknemers uit allerlei sectoren. Samen met haar studenten en collega’s bedenkt ze op basis daarvan meetmethoden en –instrumenten voor onderzoek.

Annet zette onder andere samen met haar collega’s het Praktijkleerhuis HRM op, waar studenten en professionals in Gelderland samen werken aan opgaven rondom de aansluiting tussen mensen en arbeid op de arbeidsmarkt. En ze adviseert bedrijven: “We kijken naar wat organisaties in huis hebben, hoe ze dat kunnen gebruiken en waar ze dit kunnen verbeteren met het oog op hun eigen werkvermogen en dat van hun medewerkers.”

Meer weten over het lectoraat Human Resource Management?

Vitaal en flexibel

Of je duurzaam inzetbaar bent is volgens Annet te beoordelen aan de hand van drie criteria: vitaliteit, werkvermogen en 'employability'. "Ben je energiek, veerkrachtig en fit met een groot doorzettingsvermogen? Ben je fysiek, psychisch en sociaal in staat om te werken? Employability betekent het vermogen om nu en in de toekomst verschillende werkzaamheden en functies adequaat te kunnen blijven vervullen, zowel in het eigen bedrijf als, indien nodig, in een ander bedrijf of in een andere sector." 

Annet de Lange HAN Leven lang leren Heijmans 2.jpeg

Gluren bij de buren

Een leven lang leren is daarvoor van groot belang, erkent Annet. “Leren is namelijk een katalysator voor het kunnen veranderen van mensen. Ik citeer altijd graag Nelson Mandela: ‘Education is the most powerful weapon which you can use to change the world’.”

Hoe is dat te organiseren in een bedrijf als Heijmans? Annet wijst op het belang van zowel formele als informele scholing. “Formele scholing bestaat uit de officiële interne opleidingsprogramma’s en trainingen waarmee je diploma’s en certificaten kunt behalen, zoals jullie Heijmans Academie. Meestal goed georganiseerd, want kosten en opbrengsten zijn gemakkelijk te meten. Niet erg onderscheidend, want vrijwel ieder bedrijf heeft dit.”

De lector ziet meer kansen voor een “uurtje gluren bij de buren” oftewel informele scholing: “Met iemand binnen of buiten het bedrijf meelopen die je bewondert of interessant vindt.” Niet te waarderen met een diploma. Wel iets dat tot inspiratie en hernieuwde motivatie kan leiden, zowel bij de gluurder als bij de buren. “Informeel leren heeft een veel groter aandeel in het ontwikkelen van kennis, maar is veel minder zichtbaar. Terwijl het zo eenvoudig is: stap eens op die collega af die je bewondert of interessant vindt en vraag hem of haar de hemd van het lijf.”

Erkenning en respect

Bijkomend voordeel is dat oudere werknemers of professionals vanzelf meer erkenning en respect krijgen, als collega’s hen actief benaderen om kennis over te dragen, denkt Annet. “Iedereen vindt het vleiend om zijn of haar opgedane kennis en ervaringen te delen, je voelt je gezien en gerespecteerd. Het kan ook inspireren tot meester-gezel-leervormen, dingen die vroeger in de bouw heel gewoon waren.”

Daarbij hoeft informeel leren niet betrekking te hebben op de functie waar je momenteel in werkt. Annet: “Mensen hebben zelden één talent, er zijn altijd meer dingen waar ze goed in zijn. Passies, hobbies, van ambachtelijke vaardigheden tot culturele interesses. Die talenten kunnen heel nuttig zijn in een andere fase van de carrière bijvoorbeeld. Kom er achter wat die dingen zijn en je hebt de sleutel tot duurzame inzetbaarheid in handen. Talentenscans zijn gemakkelijk te organiseren. Doe het, want onbenut kapitaal is uit den boze in tijden van schaarste.”

Top down en bottom up

Hoe organiseren we dat dan? Annet ziet bedrijven worstelen: “De werkdruk is hoog, het rooster staat al onder druk en de klus moet af. De rol van leidinggevenden is daarom cruciaal: kunnen zij het werk zo organiseren dat er tijd is om ontwikkeling te faciliteren? Bouw als teamleider uren in voor informeel en formeel leren. Zet het op de weekplanning. Doet je leidinggevende dat niet, vraag er dan om of stap over naar een andere leidinggevende.”

Annet de Lange HAN Leven lang leren Heijmans 4.jpeg

Zorg voor een integrale aanpak: creëer draagvlak bij de top en organiseer het tegelijkertijd bottom up, adviseert Annet. “Teamleiders zijn gericht op hun mensen en ceo’s kijken veelal naar de business case in de organisatie. Reken maar eens door wat vitale oudere werknemers je kunnen opleveren. Vallen ze uit, dan kost je dat productievolume, maar ook vakkennis.”

Doe het samen

Ook wijst Annet op de schreeuwende arbeidskrachtekorten in de bouw. “Onderscheid je van andere bouwbedrijven door hier beleid op te ontwikkelen. En doe het niet alleen. Duurzame inzetbaarheid zou bijvoorbeeld in de bouwcao kunnen worden opgenomen. Ik gun iedereen zo’n cao als die van het onderwijs, waar een aparte paragraaf is opgenomen over een leven lang leren mogelijk maken (aantal uren te investeren per jaar in ontwikkeling en breder duurzame inzetbaarheid).” Annet zou graag zien dat Bouwend Nederland, vakbonden en bouwbedrijven daarover met elkaar in overleg gaan.

Annet de Lange HAN Leven lang leren Heijmans 1.jpeg

Laatste punt dat Annet graag wil meegeven is dat een leven lang leren voor alle functieniveaus toegankelijk moet zijn. De lector onderscheidt in het bedrijfsleven kans- en risicoberoepen: die laatste zijn functies die bedreigd worden door automatisering en outsourcing. “En bij die groep wordt amper gekeken naar doorgroeimogelijkheden.”

Annet komt in haar functie bij verschillende bedrijven langs en schrikt wel eens van het gebrek aan mogelijkheden. “Bij lopendebandwerkers is doorleren vaak gewoon niet aan de orde. Zo was ik onlangs bij een bedrijf in de staalsector en hoorde dat er heel weinig ontwikkelingsgesprekken met de productiemedewerkers worden gevoerd.”

Meer weten? Nederlands Kennisnetwerk Duurzame Inzetbaarheid

Eigenlijk vindt ze het discriminatie: “De ene werknemer heeft toegang tot persoonlijke ontwikkeling, de ander niet. Terwijl mensen die met hun handen werken zich net zo goed verder willen ontwikkelen en hier dus recht op hebben.”

Maar gelukkig ziet ze ook prachtige voorbeelden in de bouw. "Laatst was ik bij een aannemersbedrijf in Noorwegen, ontstaan uit een familiebedrijf, waarin de familiecultuur duidelijk voelbaar was. Hun filosofie was duidelijk: wij blijven elke dag in elkaar investeren en zijn voortdurend met elkaar in overleg wat betreft het ontwikkelen van nieuwe kennis; bijvoorbeeld via het inzetten van de talenten van onze medewerkers."