"Digitalisering draait om mensen"

Ontwerpende computers, 3D-printers en metselende robots? Ziet een digitaal bouwbedrijf er zo uit? Op termijn vast wel, stelt hoogleraar Bouwprocesintegratie & ICT Arjen Adriaanse. Maar eerst zijn er nog flink wat stappen te zetten. "Neem daarom je medewerkers nu al mee in de digitalisering van het bouwproces."  

13 november 2017

De specialist in hoe de BIM-filosofie in de bouw- en infrasector is in te voeren en toe te passen, vindt het “waanzinnig leuk en belangrijk om de menselijke en organisatorische kant van digitalisering te benadrukken.”

Arjen Adriaanse startte zijn loopbaan als student Civiele techniek, werkte als organisatieadviseur bij middelgrote en grote bouwbedrijven en deed zijn promotieonderzoek aan de Universiteit Twente én Stanford University in de Verenigde Staten. Van BIM-programmamanager bij een bouwbedrijf maakte hij ruim twee jaar geleden de overstap naar advies- en ingenieursbureau Arcadis. Daar is hij nu als Directeur Digitale Strategie & Digitale Business voor Europa onder andere verantwoordelijk voor BIM en informatiemanagement. Een mooie combinatie met zijn hoogleraarschap Bouwprocesintegratie & ICT aan de Universiteit Twente.

Met zes promovendi onderzoekt hij aan de Universiteit Twente hoe digitale ontwikkelingen doorwerken in het bouwproces en de bouwketen. “ICT-techniek alleen is niet de focus van mijn onderzoek. Wél de combinatie van deze technologie met menselijke en organisatorische aspecten. Dat is niet voor niets. Hier is een parallel te trekken met de eerdere industriële revolutie: niet alleen bedrijven die niet meegingen met deze revolutie, maar ook bedrijven die alleen machines invoerden zonder hun manier van werken te herzien, verdwenen. Ik verwacht dat dit ook zo zal gaan bij de digitale revolutie.”

Arjen Adriaanse hoogleraar digitalisering Martine Krekelaar 9.jpg

Hoogleraar Arjen Adriaanse in zijn werkkamer bij Arcadis.

Volwassen

Praat je over digitalisering in de bouw, dan heb je het eerst over BIM. Arjen kwam voor het eerst rond 2002 met ‘Building Information Modeling’ in aanraking. Toen waren de praktijkervaringen nog niet zo best, maar hij ziet dat er sinds die tijd enorme stappen zijn gezet. “In een BIM Volwassenheidsonderzoek dat we vorig jaar vanuit mijn leerstoel deden, bleek dat B & U-bouwers goed scoren. Grote bouwbedrijven zijn al langer actief met BIM bezig, hebben interne innovatieprogramma’s en opleidingstrajecten en zien dat digitaal bouwen ze tijd en geld bespaart."

Maar kleinere bouwers, installateurs en toeleveranciers zijn vaak minder ver. Dat maakt het lastig, want in de bouwketen heeft ieder zijn eigen aandeel. En in een digitaal bouwproces moet iedereen mee kunnen doen om ondersteund door digitale oplossingen samen te kunnen werken.”

En opdrachtgevers? Arjen: “Ook daar zijn grote verschillen, maar over het algemeen kun je zeggen dat zij minder ver zijn.” Logisch, vindt de hoogleraar, door hun positie in de bouwketen. “Digitaal werken startte in de ontwerpfase en daarna volgden werkvoorbereiding en uitvoering. Maar nu BIM meer wordt gebruikt bij beheer en onderhoud, kunnen opdrachtgevers ook beter aansluiten. Wanneer zij vragen om het gebruik van BIM, zal digitalisering van het bouwproces wel versnellen.”

Heilige huisjes

“Digitalisering is niet iets voor een paar mensen in je bedrijf, zo van: de bimmers zitten de derde deur rechts”, benadrukt Arjen. “Wil je echt voordelen behalen, dan zal BIM in de breedte van een bouwbedrijf moeten worden toegepast.” En dat is meteen één van de grootste uitdagingen in de sector, ziet hij. Heel wat heilige huisjes zullen om gaan. Een organisatieverandering van jewelste, die nog lang niet klaar is. “Bij iedere afdeling moet worden gekeken naar waar en hoe BIM aansluit bij voor hen belangrijke zaken. What’s in it for them?”.

Arjen Adriaanse digitalisering Martine Krekelaar 2.jpg

Ook bij de Raad van Bestuur? “Directies hebben niet altijd affiniteit met digitale zaken. Vaak zijn ze terughoudend, of willen ze juist te snel”, lacht Arjen. “Wat helpt is als digitalisering aansluit bij strategische doelen. Dat kan zijn het uitvoeren van integrale contracten, waarbij je niet alleen verantwoordelijk bent voor de realisatie van een bouwwerk, maar bijvoorbeeld ook voor ontwerp en beheer en onderhoud."

Hoe werkt Heijmans aan organisatieverandering?

"Dan kan je met BIM over deze fasen heen optimaliseren en is snel duidelijk welke voordelen je op strategisch niveau behaalt. Of neem directies eens een keer mee naar de bouwplaatsen waar digitaal wordt gewerkt. Je maakt het dan meer tastbaar voor ze, daar zien ze wat het kan betekenen.”

Proactief

Arjen benadrukt hoe belangrijk de bestaande technische kennis van het personeel is en blijft. In feite levert digitalisering de gereedschappen en de informatie om het werk nog beter te doen. “Je hoort veel dat we massaal data-analisten zullen nodig hebben in de nabije toekomst. Om zo bijvoorbeeld beheer en onderhoud van je gebouwde projecten te kunnen optimaliseren. Nou, daar zijn er niet zo veel van."

"De uitdaging is om bepaalde groepen techneuten in een bouwbedrijf zo te trainen, dat zij ook eenvoudige data-analyses kunnen uitvoeren, bijvoorbeeld om onderhoud te optimaliseren en daarmee onderhoudsplannen te kunnen opstellen.”

Arjen Adriaanse hoogleraar digitalisering Martine Krekelaar 8.jpg

Industrialisering

Zouden er structureel zaken veranderen in hoe we bouwen? Een kleine blik op de toekomst wil Arjen wel werpen: “Je ziet straks meer modulaire concepten, standaard onderdelen die op verschillende manieren samengevoegd kunnen worden tot één ontwerp en die in een fabriek kunnen worden gemaakt. In een later stadium kan het geheel eventueel weer ontmanteld worden en kunnen de delen weer op andere plekken worden hergebruikt."

"Dit gebeurt nu natuurlijk al in een bepaalde vorm in de woningbouw, maar het zal ook meer toegepast gaan worden op andere plekken, aangejaagd door de mogelijkheden die digitale oplossingen bieden", denkt Arjen. "Hierbij zullen we ook meer projectoverstijgende samenwerking zien tussen partijen. Het gaat hier dus echt om een andere manier van werken.”

"Maak je bedrijf en je personeel klaar voor de toekomst en laat je niet verrassen"

"Van het 3D-ontwerpen zoals we dat nu kennen, zal parametrisch ontwerpen volgen. Daarin kan een ontwerper met slimme software op basis van allerlei veranderende omstandigheden (parameters) een ontwerp van een bouwwerk maken. Dit zie je nu al op verschillende plekken gebeuren. En uiteindelijk zullen computers met behulp van historische data, algoritmen en computerkracht op basis van bepaalde doelen en eisen een scala aan ontwerpen kunnen genereren."

Arjen Adriaanse hoogleraar digitalisering bouw Martine Krekelaar 7.jpg

Maak je klaar

"Misschien printen we een of enkele van deze ontwerpen daarna wel als prototypes, waarna we deze vol hangen met sensoren en testen. De data die dat oplevert, kunnen we weer gebruiken om ons ontwerp te optimaliseren. Vervolgens zou je het ontwerp met geavanceerde productiemethoden, zoals 3D-printers, kunnen realiseren. Het moge duidelijk zijn: dit zal grote veranderingen teweeg brengen in het ontwerp- en uitvoeringsproces.”

Op termijn zullen er niet alleen banen verdwijnen door digitalisering, maar ook veranderen bestaande banen en ontstaan er nieuwe, ziet Arjen. “Belangrijk is om met elkaar te kijken hoe nieuwe digitale gereedschappen en werkwijzen een functie anders gaan vormgeven, wat dat aan competenties vraagt en hoe je je bestaande medewerkers daarop voorbereidt. Maak je bedrijf en je personeel klaar voor de toekomst en laat je niet verrassen. In plaats van de kop in het zand te steken, en pas op te kijken als de wereld om je heen is veranderd.”

Arjen Adriaanse hoogleraar digitalisering Martine Krekelaar 10.jpg

Scenario's

Dat betekent toekomstscenario’s maken met je medewerkers. “Nu kijken we vol angst naar digitale ontwikkelingen, zoals robots, maar we weten eigenlijk nog helemaal niet goed wat dat betekent", vindt Arjen. "Welke scenario’s zien we voor de toekomst? En wat betekent dit voor het bedrijf en de mensen?"

"Er zijn zoveel halleluja-verhalen over zaken als 'artificial intelligence' en 'machine learning'. Maar hoe werkt het nou in jouw ontwerpproces of op je eigen bouwplaats? Laat je niet gek maken en werk door aan de dingen waar je nu in gelooft. Maar start wel het gesprek in je bedrijf over de verdere toekomst. Schets de roadmap van hoe het ontwerp-, uitvoerings- en beheer en onderhoudsproces gaat of kan veranderen met digitale oplossingen, en praat daarover met je medewerkers. Neem ze mee in de toekomstscenario’s en kijk welke stappen je nu al kan zetten. Zo werk je samen aan het heden en de toekomst.”